Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 499/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 17 marca 2008 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku rolnym za 1999 r.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że skarżący został wezwany do przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, bądź złożenia oświadczeń w tym przedmiocie, w szczególności dokumentów wskazanych w zarządzeniu z dnia 4 grudnia 2008 r. (k. 20). Sąd I instancji wskazał, iż skarżący nie przedłożył dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż wniosek nie może zostać uwzględniony skoro skarżący nie przedłożył dowodów dotyczących jego sytuacji majątkowej i dochodów. Wezwany do wskazania źródeł utrzymania skarżący podał, że żadnych źródeł utrzymania nie posiada, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego.
Sąd I instancji stwierdził, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest zobowiązana do ujawnienia pochodzenia środków utrzymania, nawet gdy korzysta z okazjonalnej pomocy osób trzecich, a brak wyjaśnień w tym zakresie uniemożliwia ocenę przesłanek uzasadniających odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów postępowania. Nie jest działaniem niedopuszczalnym żądanie od wnioskodawcy złożenia określonych dokumentów – w szczególności istotne znaczenie w sytuacji, gdy wnioskodawca oświadczył, że nie składał zeznań podatkowych, ma przedłożone zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego. Wnioskodawca wskazał na swoją bezradność, ale nie zostało to potwierdzone żadną informacją o stanie zdrowia uniemożliwiającym podjęcie czynności w celu uzyskania stosownego dokumentu.
W tym stanie rzeczy, z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczeń pozwalających ocenić zasadność wniosku, nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu I instancji postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, a zatem wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.).
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że jego sytuacja jest trudna od roku 1999 i jest Sądowi znana z urzędu. Wskazał na klęskę żywiołową gradobicia w 1998 r., w wyniku której utracił wszystkie plony. Do dzisiaj się po tej klęsce nie podniósł, a komornik zabrał mu całe stado bydła.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
W myśl art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia cytowanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
Artykuł 255 p.p.s.a. umożliwia Sądowi zobowiązanie wnioskodawcy, w sytuacji gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W przedmiotowej sprawie tryb ten został wykorzystany – strona wezwana została do przedłożenia szeregu dokumentów, wskazanych szczegółowo w wezwaniu z dnia 4 grudnia 2008 r. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca ograniczył się do oświadczenia, iż nie składał zeznania podatkowego za 2007 r., nie posiada żadnych rachunków bankowych, żadnych dochodów czy źródeł utrzymania, nie ponosi też żadnych kosztów utrzymania i nie dysponuje żadnymi rachunkami w tym zakresie. Nie odniósł się w żaden sposób do wezwania zobowiązującego go do przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o nieskładaniu zeznania podatkowego – ani w odpowiedzi na wezwanie, ani w zażaleniu, mimo że Sąd I instancji wskazał na istotne znaczenie tego dokumentu.
Nie wskazał też z czego się utrzymuje, skoro nie ma żadnych dochodów, a z żoną ma rozdzielność majątkową i prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Nie podał też informacji na temat aktualnie prowadzonych egzekucji i nie przedłożył dokumentów obrazujących aktualny stan jego zadłużenia. Należy więc zgodzić się z Sądem I instancji, iż skarżący uchylił się od złożenia stosownych oświadczeń i dokumentów, które pozwalałyby ocenić zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. Słusznie stwierdzono więc w zaskarżonym postanowieniu, że postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego sytuacji majątkowej. Podkreślić należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego przedstawionego przez stronę.
Ponieważ, jak już wskazano wyżej, to strona ma wykazać, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., uznać należy w takim przypadku, iż skarżący nie wykazał, iż spełnia wymogi konieczne do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. A zatem prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.