Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 814/10, mocą którego oddalono wniosek K. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
We wniosku Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości lub środków finansowych. Podniósł, że w 2009 r. został pobity i wskutek odniesionych obrażeń ciała nie zarabia. Jego firma za 2009 r. przyniosła stratę. Zawarte w formularzu rubryki dotyczące oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach pozostały niewypełnione.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 stycznia 2011 r. oddalił wniosek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając sprawę na nowo na wstępie przywołał treść art. 199, art. 245 § 1 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. Sąd podkreślił, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest brak środków na ich poniesienie, gdy całość dochodów przeznaczana jest na nieodzowne utrzymanie Strony i jej rodziny.
Wskazał, że z akt sprawy wynika, iż Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym sprzeciwie doprecyzował, że wnosił o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, który zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału wynosi 1.500 zł.
Następnie Sąd wskazał na treść art. 252 § 1 i art. 255 P.p.s.a. Podkreślił, że w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący poza wskazaniem, że nie posiada żadnego majątku ani środków finansowych, a jego firma za 2009 r. przyniosła stratę, nie wypełnił żadnych innych rubryk. W związku z tym, zasadnie w ocenie Sądu Skarżący został wezwany przez Referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów.
W odpowiedzi na powyższe pismo Strona nadesłała jedynie zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że pacjent jest przewlekle leczony, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 (PIT-36L) oraz informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2009 (PIT/B), z których wynika, że Podatnik w prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w 2009 r. poniósł stratę w wysokości 18.501,98 zł, odpis podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2010 r., z której wynika strata w wysokości 121.537,35 zł oraz umowę kredytu hipotecznego "Własny kąt" z dnia 7 kwietnia 2009 r. na kwotę 141.700,40 zł. Żadnych dodatkowych informacji Skarżący nie przedstawił także w sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego.
W wyniku analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona nie przedstawiła dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach oraz danych o stanie rodzinnym. Skarżący nie przedstawił we wniosku nawet podstawowych informacji dotyczących swoich dochodów, w sytuacji gdy oczywistym jest, że musi z czegoś żyć. Nie nadesłał m.in. wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy jak i nie wyjaśnił przyczyny takiego stanu rzeczy. Przemilczał też fakt, który wynika z akt administracyjnych, że pozostaje w związku małżeńskim. Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy.
Sąd podkreślił, że postawa Strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Podnoszony przez Skarżącego fakt wystąpienia straty w prowadzonej działalności gospodarczej nie mógł skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Także konieczność spłacania kredytów nie czyni wniosku zasadnym, gdyż koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania.
Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Strona zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 252 § 1 i § 2 P.p.s.a. przez błędne uznanie, że jest w stanie ponieść koszty sądowe w zakresie wpisu w tej sprawie bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosła o zmianę orzeczenia poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie wpisu od skargi, ewentualnie o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu Skarżący stwierdził, że Sąd błędnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał. Zdaniem Skarżącego treść jego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz przedłożone dokumenty były wystarczające do dokonania oceny w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Podkreślił, że oświadczenie składa się na urzędowym formularzu, który co do zasady nie wymaga dodatkowego "dokumentowania". Podkreślił, że w sprawie nie rozważono w sposób wszechstronny jego argumentacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
W jego treści poza ogólnikowymi przeczeniami wobec rzeczowo uzasadnionych stwierdzeń Sądu nie zawarto żadnej argumentacji pozwalającej uznać, że stanowisko Sądu w tej sprawie było wadliwe.
Skarżący stwierdził w zażaleniu, że Sąd błędnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał, nie przeprowadził wnikliwej analizy jego sytuacji majątkowej, a przedłożone przez Skarżącego informacje są wystarczające dla dokonania oceny jego sytuacji w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego stanowiska Strony.
Podkreślenia wymaga, że argumentacja Strony co do meritum w zażaleniu ogranicza się w zasadzie do stwierdzenia, iż informacje zawarte w formularzu o przyznanie prawa pomocy i nadesłanych dokumentach były - jej zdaniem - wystarczające do przyznania tegoż. Stanowisko takie nie może być uznane za prawidłowe w świetle przekonującego wywodu Sądu pierwszej instancji, z którego niezbicie wynika, że informacje dotyczące sytuacji rodzinnej Skarżącego, środków, z których się utrzymuje czy też środków posiadanych na rachunkach bankowych mają istotne znaczenie dla rzetelnego rozpoznania jego wniosku. Jak stanowi art. 252 § 1 P.p.s.a., oświadczenie Strony o jej sytuacji majątkowej, dochodach i jej stanie rodzinnym powinno zawierać dane, które są dokładne. Zarzucanie Sądowi naruszenia tego przepisu w świetle faktu pozostawienia przez Skarżącego szeregu rubryk formularza niewypełnionych jest niestosowne.
Dane przedstawione przez Stronę z całą pewnością nie noszą cechy dokładności. W tych okolicznościach, a także w sytuacji, gdy z akt administracyjnych wynika, że Skarżący zataił fakt pozostawania w związku małżeńskim, niestosownym jest także argument, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na formularzu urzędowym, a "organ" powinien oprzeć się wyłącznie na treści tego oświadczenia.
Prawidłowo również ocenił Sąd okoliczność poniesienia straty przez Skarżącego w 2009 r. czy fakt obciążenia kredytem.
Jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez Stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie i jego przyznanie uwarunkowane jest wykazaniem – a więc udowodnieniem - przez Stronę, że nie jest ona w stanie sama tych kosztów ponieść w całości bądź części. Oceniając spełnienie tej przesłanki Sąd musi wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, które rzutują na sytuację majątkową Strony. Gdy część tych okoliczności jest przez Stronę zatajona, nie może być mowy o udowodnieniu, że spełniła przesłanki przyznania prawa pomocy.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. zażalenie oddalić.