Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie sygn. akt I SA/Ol 197/11 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 18 stycznia 2011 r. w przedmiocie obciążenia strony kosztami sporządzenia kopii dokumentów.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż strona po śmierci męża, od sześciu lat samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości ok. 2.100 zł brutto miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem uczących się dzieci, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kocie 677,36 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 160 m2, niezabudowaną działkę rolną o powierzchni 2,4 ha oraz działkę zabudowaną i niezabudowaną o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Nieruchomości zabudowane są starymi zniszczonymi budynkami wymagającymi remontów. Organy celne ustanowiły hipotekę przymusowej na poczet przyszłych zobowiązań, jak również zabezpieczyły wyposażenie i urządzenia budynków.
Ponadto zajęły rachunki bankowe, wskutek czego strona nie może otrzymać kredytu. Wnioskodawczyni oświadczyła również, że spłaca dwa kredyty w łącznej wysokości ok. 1.500 zł miesięcznie, które zaciągnęła na rozwój działalności gospodarczej jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowych. Ponadto wskazała, że jej stałe wydatki obejmują: kredyt w rachunku bieżącym - 30.000 zł, kredyt pomostowy – 8.000 zł, podatek od nieruchomości – 9.000 zł oraz koszty utrzymania rodziny, tj. energia ok. 200 zł, ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 90 zł, gaz ok. 45 zł, telefon ok. 120 zł, środki czystości ok. 150 – 200 zł, dojazdy do szkoły ok. 120 zł, wyżywienie ok. 900 zł i sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki, odzież, obuwie.
W ocenie Sądu sytuacja majątkowa i rodzinna strony nie pozwala uznać, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Za sformułowanym wyżej wnioskiem przemawia wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów, które wynoszą 2.777,36 zł brutto miesięcznie zaś wydatki wynoszą 2.075 zł za wyjątkiem wydatków na ewentualne przybory szkolne, książki, leki i odzież, w którym to zakresie strona korzysta z pomocy znajomych. Po uwzględnieniu zatem wysokości powyższych wydatków stronie pozostaje kwota w wysokości 702 zł miesięcznie. Kwota ta, w ocenie Sądu, umożliwia stronie poczynienie oszczędności celem zapłaty należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193).
Na powyższe postanowienie strona złożyła zażalenie wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie jej kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podkreśliła, że sytuacja majątkowa w jakiej się znajduje jest bardzo zła a każda kwota, nawet niewielka, ma dla niej znaczenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest nieuzasadnione.
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą - wynikającą z unormowania zawartego w art. 214 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) jest bowiem obciążenie kosztami sądowymi (tj. opłatami sądowymi, takimi jak wpis i opłata kancelaryjna) tego podmiotu, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo ocenił sytuację finansową oraz możliwości płatnicze skarżącej. Sąd wydając objęte zażaleniem rozstrzygnięcie uzasadnił z jakich względów uznał, że skarżąca nie spełnia wymogów przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu kasacyjnego Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że wnioskodawczyni z otrzymywanych dochodów jest w stanie zapłacić koszty sądowe, które na tym etapie sprawy wynoszą 100 zł i nie będzie to dla niej stanowiło uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny.
Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.