Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 2058/11, mocą którego oddalono wniosek J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego.
W motywach orzeczenia Sąd podał, że z wniosku i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że J. D. jest osobą rozwiedzioną i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Cierpi na choroby serca, nadciśnienie, cukrzycę oraz żylaki. Otrzymuje emeryturę w wysokości 1 068,25 zł netto. Jej miesięczne wydatki obejmują: czynsz - 405 zł, opłatę za energie elektryczną – 70 zł, opłatę za gaz – 100 zł, opłatę za telefon – 50 zł, koszty leków – 200 zł. Ponadto wnioskodawczyni ponosi koszty podatku od nieruchomości w wysokości ok. 380 zł kwartalnie. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o pow. 48 m2, trzech działek o łącznej pow. 46a położonych na obszarze zalewowym (os. L.), oraz współwłaścicielką działki o pow. 12a zabudowanej starym domem o pow. ok. 100 m2, w stosunku do której toczy się postępowanie o zniesienie współwłasności i dział spadku. Od 10 lutego 2011 r. jest również współwłaścicielką działki nr 51/28 obr.
N. o pow. 1,0071 ha zwróconej decyzją Prezydenta Miasta K., porośniętej drzewami i krzewami, bez dojazdu, zakwalifikowanej jako tereny rekreacyjno – wypoczynkowe. Wnioskodawczyni podkreśla, iż nie czerpie z tych nieruchomości żadnych korzyści, a ich sprzedaż jest niemożliwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uznał wniosku za zasadny. Wskazał na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - i stwierdził, że skarżąca nie wykazała, aby przesłanki przyznania prawa pomocy istniały. W ocenie Sądu decydujące znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej ma nie tylko uzyskiwanie stałego miesięcznego dochodu w postaci emerytury, ale także posiadanie znacznego majątku nieruchomego w postaci mieszkania o pow. 48 m2, trzech działek o łącznej pow. 46a, oraz współwłasność działki o pow. 12 a zabudowanej starym domem o pow. ok. 100 m2, a ponadto współwłasności działki nr 51/28 obr. N. o pow. 1,0071 ha zwróconej decyzją Prezydenta Miasta K. W tym kontekście nie sposób racjonalnie przyjąć, aby skarżąca znajdowała się w stanie ubóstwa. Nie sposób też podzielić argumentów o braku dochodowości z nieruchomości, ponieważ brak racjonalnego wykorzystywania powyższych składników majątkowych obciąża ich właściciela (współwłaściciela).
W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wskazała, że Sąd nie uwzględnił, iż po odliczeniu stałych dochodów zostaje jej niespełna 4 zł na wyżywienie dziennie, więc każdy dodatkowy wydatek oznacza uszczerbek koniecznego utrzymania. Wskazała, że posiadane nieruchomości nie przynoszą żadnego dochodu, co więcej, są źródłem wydatków, a uchwalony plan zagospodarowania przestrzennego przewidujący ich przeznaczenie pod zieleń parkową uniemożliwia ich sprzedaż. Skarżąca dodała, że z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie można wyprowadzić przesłanki braku jakichkolwiek środków do życia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne, jednak z innych przyczyn, niż w nim podniesione.
Podstawą prawną przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., który stanowi, że należy przyznać taką pomoc osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o pomoc spoczywa obowiązek udowodnienia, że zaistniała sytuacja w tym przepisie opisana. Z drugiej jednak strony art. 255 P.p.s.a. daje sądowi możliwość wezwania strony do uzupełnienia podanych informacji, gdy te zawarte przez nią we wniosku nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym postępowaniu stan faktyczny sprawy nie jest na tyle jasny, by jednoznacznie ocenić, czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, częściowym, czy też wcale ich nie spełnia. Podstawowym argumentem Sądu uzasadniającym oddalenie wniosku był fakt, że skarżąca jest właścicielką kilku nieruchomości. Sąd powołał się w tym zakresie na stanowisko NSA, że fakt posiadania nieruchomości niemal wyklucza przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady to stanowisko podziela, z jednym wszak wyjątkiem, który być może zaistniał w tej sprawie, tj. sytuacji, w której nieruchomość z uwagi na jej cechy jest bezwartościowa, czyli nie można jej zbyć ani ustanowić jej przedmiotem zabezpieczenia pożyczki. Skarżąca twierdzi, że posiadane przez nią nieruchomości nie mają żadnej wartości, gdyż znajdują się na terenach zalewowych, bądź przeznaczone są w planie zagospodarowania na park.
Natomiast pożyczki skarżąca nie uzyska z uwagi na swój wiek, dochody i stan zdrowia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie rozważył tych okoliczności wystarczająco, ograniczając się tylko do ogólnikowego stwierdzenia, że właściciel nieruchomości nie może mieć przyznanego prawa pomocy. Tymczasem jak większość zasad, także ta doznaje wyjątków. Jeśli prawdziwe jest twierdzenie skarżącej o stanie faktycznym i prawnym posiadanych nieruchomości, bezpodstawne może okazać się twierdzenie Sądu pierwszej instancji o braku racjonalnego wykorzystywania nieruchomości przez skarżącą, a także argument, że nieruchomości te w jakikolwiek sposób rzutują na jej możliwości płatnicze. Sąd nie odniósł się natomiast do twierdzenia skarżącej o braku możliwości uzyskania pożyczki.
Na marginesie należy dodać, że znamienne jest, iż w wielu innych postępowaniach przed WSA w Krakowie przyznano skarżącej prawo pomocy w oparciu o taki sam stan faktyczny, jaki zaistniał w tej sprawie (por. https://cbois.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zaskarżone orzeczenie w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sąd ten będzie obowiązany na nowo przeanalizować sytuację materialną skarżącej z uwzględnieniem powyższych uwag Naczelnego Sądu Administracyjnego i po ewentualnym wezwaniu jej do uzupełnienia informacji (dokumentów) wyjaśniających wątpliwości dotyczące jej nieruchomości.