Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 grudnia 2011r. sygn. akt
III SA/Wa 1561/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania skarżącej B. sp. z o.o. w W. (dalej: Spółka, skarżąca) prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Spółka podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, w ubiegłym roku poniosła stratę w kwocie 2.344.896,11 zł. Na skutek wprowadzenia nowych przepisów w przedmiocie podatku od gier na automatach o niskich wygranych, nie była w stanie uiszczać w terminie swoich zobowiązań podatkowych, co spowodowało, że prowadzone są wobec niej postępowania egzekucyjne na terenie całego kraju. W ramach tych postępowań zajęto rachunki bankowe oraz udziały w innej spółce kapitałowej. Aktualnie Spółka podejmuje działania zmierzające do zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych i obniża koszty funkcjonowania. Spółka podniosła, że postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011r. sygn. akt I SA/Gd 68/11 Referendarz sądowy WSA w Gdańsku przyznał jej prawo pomocy, uwzględniając powołane wyżej okoliczności.
Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy (majątek lub środki finansowe) Spółki stanowi kwotę 1.000.000,00 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 13.545.277,28 zł. Skarżąca posiada jeden rachunek bankowy, na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku widnieje saldo debetowe w wysokości 6.625,63 zł. Do wniosku dołączono rachunek zysków i strat, bilans ze stanem na dzień 31 grudnia 2010 r.
Na tle tak przedstawionej sytuacji majątkowej Spółki Sąd, powołując się na art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej: p.p.s.a., wskazał, że brak jest podstaw do przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka dysponuje majątkiem o znacznej wartości, o czym świadczy wartość zgromadzonych przez nią środków trwałych (rzeczowe aktywa trwałe o wartości 13.622.756,93 zł, aktywa obrotowe o wartości 16.098.270,84, środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w kwocie 328.989,23 zł oraz kapitał własny o wartości 11.507.895,18 zł). Na majątek trwały skarżącej składają się również środki trwałe łatwo zbywalne, np. środki transportu (398.899,06 zł), zaś Spółka nie podnosi, że możliwość zbycia jest nierealna. Skarżąca posiada długoterminowe aktywa finansowe w jednostkach powiązanych w postaci udziałów (63.093,00 zł) oraz udzieliła pożyczki w kwocie 1.266.226,05 zł. Automaty do gier nie stanowią zatem całości majątku skarżącej.
Wysokość kosztów sądowych jakie skarżąca ma ponieść w niniejszej sprawie, jak również w pozostałych sprawach wszczętych przez skarżącą przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w łącznej wysokości 32.552 zł, jest znikoma w porównaniu z wartością majątku skarżącej. Spółka prowadzi działalność gospodarczą dużych rozmiarów, o czym świadczy przychód osiągnięty w 2010r. w wysokości ponad 150 milionów zł.
Zdaniem Sądu, za zasadnością wniosku skarżącej nie przemawia także wysokość poniesionej przez nią straty za 2010r. w wysokości 8.330.342,13 zł.
W przypadku bowiem podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Skarżąca nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym o czym świadczą dane z deklaracji VAT-7 za okres od marca do sierpnia 2011r. Z kolei wysokość zobowiązań wynikających z zaległości podatkowych, tj. 6.924.738,28 zł (na dzień 31 grudnia 2010r.), nie jest równa nawet miesięcznej podstawie opodatkowania świadczonych przez skarżącą usług, bądź wartości dostarczanych przez nią towarów.
Sąd zwrócił uwagę, że Spółka nie przedstawiła wyciągów z pozostałych rachunków bankowych. Skarżąca powadzi działalność gospodarczą, która w skali miesiąca oscyluje w granicach 7-8 milionów zł. Tymczasem z wyciągu z rachunku bankowego przedstawionego Sądowi wynika, iż w trakcie trzech miesięcy (od lipca do września br.) nie odnotowano żadnych transakcji, a saldo początkowe i końcowe wyniosło 2,37 zł.
Sąd stwierdził, że powołanie się na postanowienie innego wojewódzkiego sądu administracyjnego zwalniające skarżącą od kosztów sądowych w innej sprawie, nie przesądza o wystąpieniu przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy.
W zażaleniu na to postanowienie skarżąca Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie prawa procesowego w postaci art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i poprzez odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że zaskarżone postanowienie jest nieprawidłowe i prowadzi do nieuzasadnionego pozbawienia Spółki drogi sądowej. Sytuacja Spółki uległa pogorszeniu, bowiem Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia 5 października 2011r. cofnął w całości zezwolenie udzielone Spółce na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych w 133 punktach gier na terenie województwa mazowieckiego. Przychody Spółki drastycznie zmalały. Posiadany przez Spółkę majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Popyt na ten składnik majątku Spółki jest zerowy. Sprzedaż majątku doprowadziłaby do niewypłacalności Spółki i miałaby charakter nieodwracalny.
Spółka wskazała na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2011r. sygn. akt I SA/Gd 68/11, którym zwolniona została z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie.
Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji majątkowej Spółki pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku skarżącą informacje rozważono wszelkie okoliczności istotne dla jego rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych i precyzyjnych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia.
Odmowę przyznania prawa pomocy Sąd oparł na stwierdzeniu, że skarżąca dysponuje majątkiem o znacznej wartości. Stanowisko to jest w pełni uzasadnione biorąc pod uwagę wartość zgromadzonych przez Spółkę środków trwałych, wymienionych szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Przy czym bezpodstawny jest argument zawarty w zażaleniu, że Spółka nie może spieniężyć swojego majątku, który stanowią automaty do gier. Automaty te, co sama Spółka przyznała, nie stanowią całości majątku Spółki. Spółka posiada także inne środki trwałe łatwo zbywalne (środki transportu, udziały), co słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że kwoty, jakie Spółka uzyskuje w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej i jakie wydatkuje, nie pozwalają dać wiary, że Spółka nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W 2010r. Spółka uzyskała przychód w wysokości 149.180.425,32 zł, natomiast sprzedaż w okresie od marca 2011r. do sierpnia 2011r. kształtowała się od 7.597.660 zł do 8.879.188 zł. Biorąc zatem pod uwagę skalę na jaką Spółka prowadzi działalność gospodarczą, nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w której wpis wynosi 3.621 zł, wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową. Kwota ta stanowi zaledwie ułamek procenta przychodu Spółki.
Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, że za zasadnością wniosku nie przemawia wysokość poniesionej straty za 2010r. Wykazanie w danym roku straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez Spółkę i taka sytuacja nie miała miejsca również niniejszej sprawie. Z akt sprawy nie wynika, by Spółka zaprzestała prowadzić działalność gospodarczą i by utraciła płynność finansową.
Oceny co faktu, że Spółka posiada środki na poniesienie kosztów sądowych nie zmienia okoliczność wydania powołanej w zażaleniu decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 5 października 2011r. nr [...], którą cofnięto w całości Spółce zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych w 133 punktach gier na terenie województwa mazowieckiego. Spółka prowadzi bowiem działalność na terenie całego kraju, stąd nie można przyjąć, że jej zaprzestanie w zakresie 133 automatów mogło znacząco wpłynąć na jej sytuację finansową. Co istotne, cofnięcie zezwolenia spowodowane było zaniechaniami Spółki w zakresie terminowego uiszczania podatku od gier, a zatem Spółka przyczyniła się do wydania decyzji o takiej treści.
Należy podkreślić, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie Spółka niewątpliwie nie przedstawiła pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej, ponieważ jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, mimo wezwań, nie złożyła wyciągów z pozostałych rachunków bankowych. W związku z tym Spółka powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Nie można przyjąć natomiast, by przedstawiony przez Spółkę wyciąg z rachunku bankowego, wykazujący saldo w kwocie 2,37 zł, odzwierciedlał kwotę środków pieniężnych, jakimi w rzeczywistości dysponuje Spółka.
Odnosząc się do powołanego w zażaleniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku należy podnieść, że Sąd pierwszej instancji rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy oceniał stan majątkowy i możliwości płatnicze Spółki przedstawione we wniosku i dokumentach, które zostały złożone do akt sprawy. Sąd zobowiązany jest do tego przepisem art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. a zatem rozpoznanie sprawy na podstawie rozstrzygnięcia referendarza sądowego, wydanego w podobnej, aczkolwiek odrębnej sprawie, stanowiłoby naruszenie wskazanych przepisów.
W konsekwencji należało stwierdzić, że prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że sytuacja finansowa Spółki pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.