Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015 r., sygn. akt I SO/Wr 14/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił, K. M., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Dowodziła, że od 2012 r. nie pracuje a jej firma nie funkcjonuje (zbankrutowała). Wskazała, że: przeszła załamanie nerwowe; nie jest w stanie podjąć pracy; ma wiele niespłaconych zobowiązań i kredytów (łącznie ponad 900.000 zł); jest na utrzymaniu rodziców i teściów; nie posiada majątku; wszystko, czym dysponowała, zostało zajęte przez komorników; nie posiada żadnych oszczędności ani dochodów. Dodała, że jej mąż również nie pracuje i nie posiada żadnych dochodów ani oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i dwiema nieletnimi córkami oraz że jest właścicielem lokalu położonego w L. przy ul. B. nr [...].
W ocenie Sądu pierwszej instancji, strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Stwierdzono, że strona uchyliła się od przedstawienia żądanych od niej informacji. Skoro ciężar dowodu w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy spoczywał na stronie, skarżąca powinna uzyskać od teściowej, która - jak twierdzi skarżąca - ponosiła wszelkie opłaty za utrzymanie zamieszkałego przez jej rodzinę lokalu, dowody tych opłat. Skarżąca nie wywiązała się ze spoczywającego na niej obowiązku. Pomimo dwukrotnego wezwania, nie przedstawiła ona również aktualnego (szczegółowego, określonego kwotowo) zestawienia ponoszonych wydatków jej gospodarstwa domowego (żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa itp.). Sądowi nie są więc znane wydatki strony, które można by zestawić z deklarowanymi dochodami i w ten sposób zweryfikować wiarygodność twierdzeń zawartych we wniosku.
Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, z pism procesowych strony wynika, że jej czteroosobowa rodzina, przez długi czas, pozostawała na wyłącznym utrzymaniu teściów, którzy przekazywali miesięcznie kwotę od 500 zł do 1000 zł. W ocenie Sądu, podane przez stronę kwoty nie pokrywają nawet statystycznych kosztów wyżywienia czteroosobowej rodziny. Z tego względu, twierdzenia strony w przedmiocie źródeł i wysokości jej miesięcznego dochodu uznano za niewiarygodne. Strona nie podała również, z czego jej rodzina utrzymuje się obecnie, skoro - jak podała ona w piśmie z dnia 27 grudnia 2014 r. - teściowie już jej nie pomagają.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył i orzekł, co następuje:
Zażalenie podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej i rodzinnej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy.
W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów (por. art. 255 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie, wskazać trzeba i należy, że wnioskodawczyni nie wywiązała się z obowiązku nałożonego przez Sąd pierwszej instancji w trybie art.255 p.p.s.a., to znaczy nie przedstawiła Sądowi zestawienia miesięcznych wydatków, a tym samym pozbawiła Sąd możliwości ustalenia zdolności płatniczej skarżącej. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. Regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Reasumując. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że to na skarżącej spoczywał obowiązek udowodnienia, że jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. Strona nie uczyniła zadość swoim obowiązkom w sprawie o przyznanie prawa pomocy. Wskazane w zażaleniu okoliczności – choroba nerwowa skarżącej, konieczność zwrotu pożyczek dla teściowej, nie mają poparcia w dokumentach. Wyjaśnienia zawarte w zażaleniu, że z powodu sprzedaży mieszkania nie może przedłożyć rachunków za nie, jest niewiarygodne. Niezrozumiałe jest też twierdzenie skarżącej, że nie przedstawiła i nie wykazała wydatków na życie codzienne, ponieważ część tych wydatków pokrywała jej rodzina. W związku z tym mogła wykazać także wydatki poniesione chociażby przez jej ojca.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.