Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 655/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach umorzył postępowanie w sprawie zwolnienia H. Z. i A. Z. (dalej: "skarżący") od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z uwagi na to, iż w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. zwolniono skarżących od kosztów sądowych, postępowanie w tym zakresie należało umorzyć na podstawie art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), albowiem jego prowadzenie byłoby zbędne. Natomiast przyczyną odmownego załatwienia wniosku w części obejmującej ustanowienie adwokata był fakt selektywnego ustosunkowania się skarżących do wezwania do uzupełnienia danych wniosku. Sposób w jaki skarżący zaprezentowali swą sytuację oraz niekompletność materiału dowodowego jaki przedstawili, Sąd uznał za niewystarczający do stwierdzenia, by w ich przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 r., II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżących pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazali w sposób przekonujący, iż znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez skarżących dokumentów źródłowych, przeanalizował ich sytuację materialną.
W tym zakresie powziął wątpliwość i dostrzegł nieścisłości i niejasności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawców, które następnie nie zostały w sposób wyczerpujący wyjaśnione w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący powinni podjąć starania aby zebrany materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny. Niewywiązanie się natomiast z nałożonego na nich obowiązku uzupełnienia wniosku (czego efektem była niekompletność materiału dowodowego), skutkowało niemożnością stwierdzenia przez Sąd pierwszej instancji, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skoro zaś uprzednio skarżącym przyznano w sprawie prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to w tej części wniosek był bezprzedmiotowy.
Z uwagi na powyższe, wobec braku podstaw do uznania, że Sąd pierwszej instancji naruszył prawo, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.