Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 821/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. Jak wynika z uzasadnienia powyższego postanowienia, w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką, osiąga dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.032,34 zł netto miesięcznie, poza 1.408 udziałami o wartości 50 zł każdy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej) nie posiada innego majątku, ponosi wydatki związane z eksploatacją mieszkania (którego nie wykazał w oświadczeniu o stanie majątkowym) w kwocie około 500 zł miesięcznie oraz spłaca kredyty bankowe (w tym hipoteczny) udzielone w łącznej wysokości 250.000 zł.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że wnioskodawca został na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: "P.p.s.a." wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów, w tym m.in. oświadczenia w przedmiocie dochodów osiągniętych przez małżonków w 2011 r., wskazania ich źródeł i wysokości wraz z dokumentami okoliczności te potwierdzającymi (np. PIT-11, PIT-8C), bądź też zeznań podatkowych za ten rok, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia. Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżący przedłożył jedynie dowody obrazujące wysokość miesięcznych kosztów utrzymania, tj. noty obciążeniowe dotyczące kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości oraz faktury za usługi telekomunikacyjne (internet i telefon). Nie przedłożył natomiast wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych.
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji przyjął, że postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd podniósł ponadto, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący.
Końcowo Sąd zauważył, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest drugim wnioskiem złożonym w sprawie, a poprzedni został rozpoznany odmownie z uwagi na nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Również w innych sprawach toczących się przed. WSA w Gdańsku (o sygn. akt I SA/Gd 603/10, SA/Gd 812/10, I SA/Gd 822/10, I SA/Gd 65/11, I SA/Gd 616/11, I SA/Gd 982/11, I SA/Gd 1061/11), w których wnioskodawca ubiegał się o przyznanie mu prawa pomocy, każdorazowo uniemożliwiał weryfikację podawanych we wnioskach danych.
W tym stanie sprawy Sąd pierwszej instancji uznał, że z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczeń pozwalających ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że skarżący dokonał wszelkich starań, by w rozpoznawanej sprawie w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy nie pozwoliło na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i z tego względu Sąd odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
2. W zażaleniu na opisane postanowienie skarżący podniósł, że zostało ono oparte na nieprawidłowej wykładni art. 246 § 1 P.p.s.a., który to przepis określa ściśle przesłanki przyznania prawa pomocy i nie można interpretować ich w sposób zawężający. W ocenie skarżącego, wbrew temu co wskazane zostało w uzasadnieniu, złożona dokumentacja pozwalała na dokonanie rzetelnej oraz pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Ponadto, zdaniem wnioskodawcy, Sąd niesłusznie przyjął, jakoby uchylał się on od przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację finansową. Skarżący przedłożył bowiem dokumenty stanowiące dowód wysokości miesięcznych kosztów utrzymania, tj. noty obciążeniowe dotyczące kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości oraz faktury za usługi telekomunikacyjne.
3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strona postępowania sądowoadministracyjnego zobowiązana jest do ponoszenia kosztów tego postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, natomiast instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady. Aby z dobrodziejstwa tego skorzystać nie jest zatem wystarczające sformułowanie wniosku przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego oraz złożenie oświadczenia o trudnej sytuacji majątkowej. Wniosek musi zostać poparty stosowną dokumentacją, poprzez którą wnioskodawca wykaże, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy wymienione w art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 P.p.s.a.
W rozpatrywanej sprawie tymczasem skarżący nie przedstawił Sądowi dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Nadesłał jedynie noty obciążeniowe dotyczące kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości oraz faktury za usługi telekomunikacyjne. Zauważyć jednak należy, że informacje z nich wynikające są dla oceny sytuacji materialnej skarżącego bez znaczenia, skoro nie jest Sądowi znania wysokość osiąganego przez skarżącego miesięcznego dochodu. Skarżący na żadnym etapie postępowania nie przedstawił bowiem zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych czy też zaświadczenia od pracodawcy dotyczącego kwoty otrzymywanego wynagrodzenia. Sąd dysponując więc jedynie oświadczeniem skarżącego, iż jego miesięczny dochód wynosi 1.032,34 zł, nie popartym żadnymi dokumentami, prawidłowo przyjął, że sytuacja finansowa skarżącego nie została w sposób rzetelny zobrazowana.
Uwagi zawarte w zażaleniu mają charakter wyłącznie polemiczny. Do zażalenia również nie zostały załączone żadne dodatkowe dokumenty. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 oraz art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.