Uzasadnienie
Postanowieniem z 17 lutego 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 770/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. U. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 10 września 2009 r. w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących z nieujawnionych źródeł za 2003 r.
Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zauważył, że skarżąca wraz z mężem posiada znaczny majątek nieruchomy, co prawda obciążony hipoteką, jednak posiadający określoną wartość, która prawdopodobnie przewyższa wartość wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie, poza tym wnioskodawczyni nie wskazała by było inaczej.
Na powyższe postanowienie A. i M. U. złożyli zażalenie. Wnieśli w nim o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez choćby częściowe przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od wpisu sadowego od skargi. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili nie wzięcie pod uwagę wszystkich okoliczności rodzinnych i sytuacji materialnej skarżących, które to przemawiają za przyznaniem im prawa pomocy.
Zdaniem skarżących należycie wykazali oni, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania (wpisu od wniesionych skarg 2 x 1865 zł) bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Wysokość wpisu przekracza znacznie możliwości płatnicze obojga skarżących, którzy nie uzyskują obecnie żadnych dochodów, zaś posiadany majątek nieruchomy nie może zostać zbyty ani obciążony z uwagi na hipoteki przymusowe na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w R. M. U. czyniła starania o uzyskanie statusu osoby bezrobotnej i nadal jest w trakcie uzupełniania dokumentów w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. Nie polega zatem na prawdzie twierdzenie, iż nie jest zarejestrowaną bezrobotną, gdyż uzyskuje dochody sama lub jej maż.
Zdaniem skarżących sam fakt posiadania majątku nie może przesądzać o możliwościach płatniczych skarżących skoro jest oczywistym, iż majątek ten jest w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym wyłączony z obrotu. Nie ma znaczenia fakt, iż majątek ten przewyższa wartość wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie. Sam fakt obciążeń hipotecznych na rzecz Skarbu Państwu zdecydowanie zniechęca potencjalnych nabywców przedmiotowych nieruchomości i nie pozwala na uzyskanie jakiejkolwiek pożyczki hipotecznej. Nieporozumieniem było także uznanie, iż MOPS w R. odmówił skarżącym przyznania jakiś form pomocy.
Skarżący w swym sprzeciwie podnieśli jedynie, iż nie ubiegali się o taką pomoc, gdyż uzyskali ustne informacje, iż z uwagi na posiadany majątek żadna z form pomocy im nie przysługuje. Nie jest też możliwe pokrycie kosztu wpisu kredytem zaciągniętym przez matkę M. U. - z uwagi na wiek odmówiono jej pożyczki w takiej wysokości.
W ramach wstępnej oceny dopuszczalności złożonego w tej sprawie środka zaskarżenia, WSA w Warszawie wydał 24 marca 2010 r. postanowienie o odrzuceniu zażalenia A. U. Stwierdził w nim, że A. U. nie jest stroną tego postępowania, lecz skarżącą i wnioskodawcą o przyznanie prawa pomocy w innej sprawie (sygn. akt VIII SA/Wa 769/09).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie M. U. nie zasługuje na uwzględnienie.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art.245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w dalszej części niniejszego uzasadnienia powoływanej w skrócie "u.p.p.s.a."
Prawo pomocy nie przysługuje więc wszystkim, którzy się o nie zwrócą, lecz tylko tym, których sytuacja majątkowa nie pozwala na dochodzenie swoich praw przed sądem. Zasadą jest bowiem, że strony ponoszą koszty swego uczestnictwa w postępowaniu przed sądem administracyjnym – art.199 u.p.p.s.a.
Należy przy tym podkreślić, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04). Jeśli więc strona ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, to w sposób przekonujący winna wykazać, że bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że wnioskodawczyni nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Trafnie Sąd I instancji zauważył, że skarżąca wraz z mężem posiada znaczny majątek nieruchomy, którego wartość - czemu skarżąca nie zaprzecza - przewyższa wartość wierzytelności zabezpieczonej hipoteką. Nieprzekonujące są w tym zakresie wyjaśnienia skarżącej, że fakt obciążeń hipotecznych na rzecz Skarbu Państwu zdecydowanie zniechęca potencjalnych nabywców przedmiotowych nieruchomości i nie pozwala na uzyskanie jakiejkolwiek pożyczki hipotecznej. Słusznie też Sąd I instancji ocenił, że skoro skarżąca nie podejmowała zatrudnienia oraz była zarejestrowania w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, to powyższe może wskazywać, iż nie miała takiej potrzeby z uwagi na dochody uzyskiwane przez nią lub jej męża. Nieprzekonujące są w tym zakresie wyjaśnienia, że M. U. czyniła starania o uzyskanie statusu osoby bezrobotnej.
Z jednym tylko argumentem Sądu I instancji nie można się zgodzić, a mianowicie ze stwierdzeniem, cyt. "że w przypadku uiszczenia wpisu sądowego od skargi i uwzględnienia skargi przez Sąd stosownie do treści art. 200 u.p.p.s.a. przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw." Gdyby bowiem przyjąć takie założenie, to instytucja prawa pomocy nie miałaby racji bytu. Niemniej jednak powyższe stwierdzenie nie miało wpływu na prawidłowość wydanego postanowienia.
Z tych też powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 u.p.p.s.a. zażalenie oddalił.