Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 1657/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalił wniosek W S. i A. S. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie zrealizowali wezwania o przedłożenie dokumentów i informacji, o które wzywał ich referendarz w trybie art. 255 p.p.s.a. Nie przedłożyli wyciągów z kont bankowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy, wyciągów z lokat bankowych, zeznań podatkowych za 2015 r., oświadczenia określającego czy skarżący są wspólnikami lub udziałowcami jakiejś spółki, odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością skarżących, dowodów przelewów, przekazów, emerytur skarżących za ostatni miesiąc, zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością skarżących (obejmującego ich markę i rok produkcji), lub o ich braku, oświadczenia określającego czy małżonkowie prowadzą jakąś działalność gospodarczą, a także oświadczenia określającego czy budynek pensjonatu w K. przynosi im jakieś dochody, jeżeli tak należy je dokładnie określić.
W ocenie Sądu brak współpracy ze strony skarżących wykluczył poczynienie wyczerpujących ustaleń co do ich aktualnej sytuacji finansowej. W konsekwencji nie było możliwe dokonanie oceny zasadności przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zdaniem Sądu na taką ocenę nie mogą wpłynąć kwestie podniesione w sprzeciwie, jak np. uwzględnienie kwoty netto w miejsce kwoty brutto, pominięcie zajęcia świadczeń emerytalnych czy też zbycie nieruchomości, położonej w Raszynie. Podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy stanowiło zlekceważenie wezwania referendarza. W opinii Sądu kwestie niewykazane przez skarżących, tj. czy prowadzą oni działalność gospodarczą, czy osiągają dochody z prowadzenia pensjonatu oraz czy posiadają samochody, należało uznać za istotne dla oceny finansowych możliwości skarżących w kontekście przyznania im prawa pomocy.
Sąd uznał, że niezasadna była również ta część sprzeciwu, która odnosi się do przyznania prawa pomocy w innych sprawach. Z urzędu Sądowi było wiadomo, że w sprawie sygn. akt I SA/Kr 1945/14 przyznano skarżącym prawo pomocy postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. Jak wynika z treści tego postanowienia, skarżący wykazali okoliczności, uzasadniające przyznanie im prawa pomocy.
W zażaleniu Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przyznanie im prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono błędne ustalenia faktyczne, które leżały u podstaw wydania postanowienia i miały wpływ na jego treść.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), albo w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Z brzmienia powołanych przepisów wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania.
Zadaniem wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a.
Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadnie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy wskazując, iż wnioskodawcy nie przedłożyli, pomimo wezwania referendarza sądowego, dokumentów źródłowych potwierdzających zasadność ich wniosku. W szczególności nie nadesłali wyciągów z lokat bankowych, zeznań podatkowych, oświadczeń o byciu, bądź nie, udziałowcami spółek, odpisów z ksiąg wieczystych obejmujących nieruchomości będące własnością skarżących, zaświadczeń o posiadaniu pojazdów mechanicznych, oświadczeń czy skarżący prowadzą działalność gospodarczą, a także wskazania czy pensjonat przynosi dochody z dokładnym ich określeniem.
Skarżący nie ustosunkowali się do pozostałych wezwań zawartych w przesłanym wezwaniu. Nie przedstawili żadnych dokumentów potwierdzających dochody, koszty utrzymania. Nie przedstawili żądanych zeznań podatkowych. Nie dokumentują również ponoszonych wydatków. Wątpliwości te nie zostały usunięte również w postępowaniu zażaleniowym, mimo że skarżący mieli na tym etapie postępowania świadomość wątpliwości, które nasunęły się w związku z ich sytuacją finansową Sądowi pierwszej instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący pozbawili w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Pozostałe informacje przedstawione przez skarżących były niewystarczające do wydania korzystnego rozstrzygnięcia. Nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu ich sytuacji finansowej.
O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt przyznania skarżącym prawa pomocy w innej sprawie sądowoadministracyjnej. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe w rozpatrywanym przypadku, okoliczności.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.