Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 716/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek skarżącej J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że J. S. zwróciła się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Skarżąca oświadczyła, że ma na utrzymaniu troje dzieci, a jedynym źródłem utrzymania jest jej wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 1500 zł brutto miesięcznie. Strona nie wykazała ponadto żadnego majątku ani zasobów pieniężnych.
Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia 30 października 2009 r. wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego i rodzinnego oraz dochodów (m. in. zeznania podatkowego za 2008 r., dokumentu potwierdzającego zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej lub ewentualnie informacji o prowadzonej działalności, wykazu posiadanych rachunków bankowych, wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie rodziny, odpisu decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r., oświadczenia o posiadanej w 2008 r. nieruchomości i jej sprzedaży, informacji o stanie rodzinnym, wyjaśnienia tytułu do zajmowanego lokalu, zaświadczeń ze szkół potwierdzających kontynuowanie nauki przez dzieci).
Strona w wyznaczonym do tego terminie nie wypełniła wezwania, zaś w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego podała, że obecnie ma na utrzymaniu dwoje dzieci, mąż nie jest w stanie pomagać rodzinie finansowo, gdyż jego roczne dochody wynoszą 3200 zł, skarżąca nie ma żadnego tytułu do nieruchomości w P., jest to dom jej matki, u której zamieszkuje wraz z dziećmi, skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności ani kont bakowych. J. S. załączyła do sprzeciwu PIT-11 za 2009 r. oraz decyzję z dnia 2 maja 2008 r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżąca nie wypełniła w całości wezwania sądowego z dnia 30 października 2009 r., co uniemożliwiło dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Sąd zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 12 marca 2008 r. J. S. sprzedała spółce "J." nieruchomość położoną w gminie D., będącą przedmiotem podatku od nieruchomości a następnie egzekucji. Jednocześnie Sąd wyjaśnił, że według informacji internetowych spółka "J." jest zarządzana przez A. S. (męża), a synowie P. i A. S. wraz ze skarżącą występują w Krajowym Rejestrze Sądowym, co budzi wątpliwości w świetle danych przekazywanych przez stronę. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej na podstawie art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W zażaleniu na powyższe postanowienie J. S. argumentowała, że spółką o nazwie O. Sp. z o.o. (a nie "J.") zarządza od 22 września 2009 r. A. S. (a nie A. S. – mąż strony), zaś P. S. posiada udziały w tej firmie, nie osiągając jednak z tego tytułu żadnych dochodów. W odniesieniu do sprzedaży nieruchomości skarżąca podała, że dokonała jej zbycia w lutym 2008 r., natomiast pieniądze uzyskane z transakcji przeznaczyła na spłatę zadłużenia. Ponadto zaznaczyła, że nie była w stanie przedstawić wyciągów z rachunków bankowych, gdyż nie posiada konta w banku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego. Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł, że informacje dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej były przekazywane w sposób wybiórczy, co istotnie podważało wiarygodność prezentowanej przez stronę argumentacji. Mimo wezwania J. S. do chwili obecnej nie przedłożyła odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2008 r., odpisu decyzji w sprawie łącznego opodatkowania za 2009 r., wykazu wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny oraz informacji dotyczących stanu rodzinnego (m. in. ustroju majątkowego małżonków, partycypacji męża w kosztach utrzymania rodziny, zaświadczeń potwierdzających kontynuowanie nauki przez dzieci). Za niewystarczające należało również uznać - przedstawione na etapie postępowania zażaleniowego - wyjaśnienie skarżącej w sprawie dokonanej w 2002 r. sprzedaży nieruchomości. Strona poprzestała bowiem wyłącznie na ogólnym stwierdzeniu, że uzyskane ze zbycia nieruchomości pieniądze przeznaczyła na spłatę zadłużenia.
Nie określiła natomiast ani wysokości otrzymanych środków, ani dokładnego sposobu ich wykorzystania. Niejasne pozostawało także ujawnienie dopiero w zażaleniu, że syn P. S. (pozostający - zgodnie z oświadczeniem strony - na jej utrzymaniu) posiada udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, zaś drugi syn A. S. tą spółką zarządza.
Fakt, że strona w toku postępowania albo całkowicie pomijała pewne informacje albo przedstawiała je dopiero po ich wyraźnym ujawnieniu przez Sąd budził uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń J. S. W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny, iż nie dysponuje środkami dostatecznymi na poniesienie kosztów postępowania.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.