Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 2421/10 odmówił przyznania prawa pomocy J. G. w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 lipca 2010 r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2003 r.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący od ponad 4 lat przebywa w areszcie śledczym. Nie pracuje, nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia. Skarżący posiada żonę i syna. Pomiędzy nim a żoną istnieje rozdzielność majątkowa. Ani skarżący, ani jego żona nie składają zeznań podatkowych. Skarżący, z uwagi na fakt pozbawienia wolności, nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. Z pomocy takiej nie korzysta także jego żona. W utrzymaniu pomaga jej matka, W. K., oraz siostra skarżącego przebywająca w USA. Żona ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, zakupem żywności (400-500 zł), opłatami za energię elektryczną (200 zł), obiadami syna w szkole 80 zł. Toczące się postępowania egzekucyjne dotyczą niniejszego postępowania. Wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika zostało uiszczone zaliczkowo w 2007 r., w pozostałym zakresie nie zostało rozliczone.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd stwierdził, że warunkiem korzystnego rozstrzygnięcia takiego wniosku jest wyjaśnienie sytuacji majątkowej, w jakiej się strona znajduje. Tymczasem w ocenie Sądu informacje o stanie majątkowym i rodzinnym skarżący przedstawił w sposób wybiórczy. Przede wszystkim uzasadnione wątpliwości budzi nieujawnienie sytuacji finansowej żony. Sąd wskazał, że bez znaczenia jest przy tym fakt, że żona skarżącego nie jest ani nie była stroną niniejszego postępowania oraz nie zmienia tego nawet fakt tymczasowego aresztowania skarżącego. Dodał, iż to, że w chwili obecnej skarżący nie uzyskuje dochodów nie oznacza bowiem, iż dochodów tych nie osiąga także jego żona. Zwłaszcza, że zgodnie z art. 23 zd. drugie ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.) małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy.
W ocenie Sądu w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka.
Biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał Sąd doszedł do przekonania, że niemożliwy był całościowy wgląd w sytuację majątkowo-rodzinną skarżącego. Skarżący nie nadesłał bowiem dokumentów, o które wezwał Referendarz Sądowy pismem z dnia 4 listopada 2010 r. Dodał, że pełnomocnik skarżącego nie otrzymał jeszcze pełnego wynagrodzenia, niemniej skoro skarżący zaciągnął takie zobowiązanie, to można wnioskować, iż spodziewa się, że w niedalekiej przyszłości jego sytuacja materialna zmieni się na tyle, by to zobowiązanie spłacić. Tym samym, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie lub zmianę i zwolnienie go od ponoszenia kosztów. W jego uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podkreślił raz jeszcze, że strona od 5 lat jest tymczasowo aresztowana. Wskazał także, iż sytuacja majątkowa żony skarżącego oparta jest na jej oświadczeniach, i że takiego sposobu prezentacji nie można traktować jako odmowy udzielenia informacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji, rozpoznając niniejszą sprawę, prawidłowo uznał, że przesłanką odmawiającą skarżącemu przyznania prawa pomocy było nieuprawdopodobnienie oświadczenia, iż żona skarżącego utrzymuje się wyłącznie dzięki pieniężnej i rzeczowej pomocy członków rodziny. W rozpoznawanej sprawie żona skarżącego pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i – mimo rozdzielności majątkowej małżonków – na podstawie art. 27 K.r.o. i zasad współżycia społecznego jest zobowiązana, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek, założyła wraz ze skarżącym.
Mając na uwadze powyższe zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny dążył do ustalenia, poprzez stosowne wezwanie skarżącego, wysokości i formę pomocy jaką żona otrzymuje od członków rodziny, wysokość wydatków jakie składają się na bieżące utrzymanie żony oraz ich małoletniego syna. Skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela tezę wyrażoną przez inny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy.
Należy mieć bowiem na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II FZ 681/10, z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11, z dnia 23 maja 2011, sygn. akt II FZ 156/11publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W omawianej sytuacji, mając na uwadze tymczasowe aresztowanie skarżącego, konieczne jest ustalenie sytuacji majątkowej małżonki. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem.
Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.
Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że brak udokumentowania faktu świadczenia przez członków rodziny pomocy na rzecz jego żony a także niewskazanie wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie żony i dziecka uniemożliwiło pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że od zażaleń w zakresie prawa pomocy nie pobiera się opłat sądowych (art. 261 p.p.s.a.).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.