Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 29 sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności zaległości podatkowych, Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. W chwili obecnej jest osobą bezrobotną, nie posiadającą statusu bezrobotnego. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę żony w kwocie 1.319,64 zł netto (wynagrodzenie za listopad 2014 r.) oraz otrzymywanej przez nią renty w wysokości 999,18 zł netto (razem 2.318,82 zł netto).
Skarżący oprócz samochodu osobowego VW Golf, rok prod. 2000 o wartości określonej przez niego na 3.700 zł (współwłasność), nie posiada żadnego majątku. Miesięczną wysokość niezbędnych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego Skarżący określił na kwotę 2.664,78 zł (czynsz, opłaty za media, wydatki na zakup lekarstw, rehabilitację małżonki oraz bieżące utrzymanie). Jednocześnie oświadczył, że środki pieniężne w kwocie 410.000,- zł uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w 2012 r. zostały w części darowane córce (50.000 zł), a w pozostałej przeznaczone na pokrycie zobowiązań wynikających z realizacji projektu współfinansowanego przez EFRR oraz na bieżące potrzeby.
Postanowieniem z 19 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na skutek sprzeciwu wniesionego od powyższego rozstrzygnięcia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który zaskarżonym postanowieniem odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu administracyjnego pierwszej instancji, Skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek zawartych w przywołanym przepisie. Kwota wpisu sądowego od skargi - 500 zł -stanowi zaledwie niewielką część środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym małżonki Skarżącego, według stanu na okres bezpośrednio poprzedzający wniesienie skargi.
Ponadto oprócz wykazanych środków na rachunku bankowym małżonka skarżącego posiada stały dochód w postaci świadczenia rentowego (999,18 zł netto) oraz wynagrodzenia za pracę (średnio 1837,70 zł netto, zaświadczenie dołączone do sprzeciwu), co razem daje kwotę 2.836,88 zł netto, co również wskazuje na zdolności płatnicze Skarżącego, odpowiadające wysokości kosztów niniejszego postępowania sądowego. Strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Powyższe postanowienie Skarżący zaskarżył zażaleniem
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez NSA w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.
Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zarzutom Skarżącego, sąd administracyjny pierwszej instancji dokonał pełnej i wyczerpującej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy, dochodząc na tej podstawie do słusznego przekonania, że w sprawie nie zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Porównanie majątku i dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego i jego żonę z ponoszonymi przez niego wydatkami, także tymi które wiążą się z kosztami leczenia, prowadzi do wniosku, że Skarżący jest w stanie wygospodarować w swoim budżecie domowym kwotę, która umożliwi pokrycie kosztów sądowych.
Przeprowadzona w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kontrola postanowienia sądu administracyjnego pierwszej instancji, wykazała, że sąd ten, wydając zaskarżone postanowienie, nie uchybił przepisom ustawy. To z kolei prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.