Uzasadnienie
1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 1262/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, odmówił M. K. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że dane zawarte we wniosku nie pozwalały zobrazować rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Danych takich wnioskodawca nie dostarczył również w odpowiedzi na zarządzenie referendarza z dnia 2 listopada 2015 r. W ocenie Sądy wnioskodawca uchybił obowiązkowi przedstawienia swojej dokładnej sytuacji finansowej. Skarżący nie dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację majątkową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i stosownych oświadczeń skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Sąd podkreślił, że rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny.
2. Pismem z dnia 14 marca 2016 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu podał, że "wniosłem wyjaśnienia co do mojej sytuacji i ją opisałem Jednagż Sąd jej nie uwzględnił".
3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie jest bezzasadne. Za właściwy i wystarczający dla odmowy przyznania prawa pomocy polegającej na zwolnieniu z kosztów sądowych i ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika należy uznać zarzut niewystarczającego udokumentowania sytuacji majątkowej skarżącego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązek ponoszenia kosztów jest zasadą, a przyznanie prawa pomocy następuje jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Nie ma wątpliwości co do tego, że zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") zwrot "gdy wykaże" przenosi ciężar wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego na stronę, która chce skorzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy. Wykazanie faktu negatywnego, to jest niemożności poniesienia kosztów sądowych, wymaga kompleksowego przedstawienia faktów pozytywnych, w tym przypadku stanu majątkowego, a przedstawiony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala ustalić w sposób całościowy sytuacji materialnej skarżącego.
Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, ze złożone w sprawie oświadczenia i dokumenty nie dają pełnego odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Skarżący pomimo wezwania Referendarza sądowego, nie wykazał wszystkich źródeł utrzymania, osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Rację ma zatem Sąd pierwszej instancji, że uchylanie się strony od obowiązków, związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.