Uzasadnienie
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej jako: WSA) odmówił K. L. (dalej również jako: skarżący) przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 sierpnia 2012 r., w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, że jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek przedemerytalny w kwocie 938,25 zł brutto. Jednocześnie podniósł konieczność płacenia alimentów w wysokości 60 % tego zasiłku wraz z kosztami komorniczymi. W uzasadnieniu wniosku skarżący zwrócił uwagę na słaby stan zdrowia, konieczność leczenia, kupowania lekarstw i konsultacji lekarskich. Podkreślił również, że cały swój majątek utracił w wyniku wybuchu gazu w budynku komunalnym położonym w G., przy ulicy S., w którym zajmował lokal mieszkalny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego wynika ponadto, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych.
Skarżący wyjaśnił, że zajmuje obecnie pokój o pow. 15 m2 w mieszkaniu kwaterunkowym. Końcowo oświadczył, że nie ma możliwości dodatkowego zarobkowania z uwagi na podeszły wiek, zły stan zdrowia i konieczność systematycznego leczenia.
Postanowieniem z dnia 12 lutego 2013 r. doręczonym skarżącemu w dniu 19 lutego 2013 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 26 lutego 2013 r. skarżący wniósł na powyższe rozstrzygnięcie sprzeciw, w którym wskazał, że jeżeli Sąd uzna, że nie przysługuje mu prawo pomocy z zakresie całkowitym, wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. Podkreślił, że liczy na to, że Sąd uzna jego rację i zwolni go "przynajmniej" w częściowym zakresie od ponoszenia kosztów sądowych i tym samym nie ograniczy mu konstytucyjnego prawa do skorzystania z drogi sądowej i umożliwi mu dochodzenie jego niezbywalnych praw obywatelskich w toku postępowania sądowego.
W następstwie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego, sprawę rozpoznawał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r. odmówił K. L. przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ale również nie wykazał, że nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Sąd zwrócił również uwagę na fakt, że "oświadczenia złożone przez wnioskodawcę odnośnie wysokości uzyskiwanych dochodów budzą uzasadnione wątpliwości". W ocenie Sądu, skarżący przedłożył tylko niektóre dokumenty, co pozwala podejrzewać, że przedłożył tylko takie dokumenty, które mogłoby przemawiać na rzecz jego wniosku, pomijając zaś te, które mogłyby ukazywać jego sytuację materialną w pozytywnym świetle.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż WSA właściwie ocenił wniosek skarżącego. Jak słusznie podkreślił WSA, skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ale również nie wykazał, że nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w części. Zasadnie podnosi również WSA, że K. L. na urzędowym formularzu wniosku podał, że jej jedynym źródłem dochodu jest zasiłek przedemerytalny, którego 60 % stanowią obciążające skarżącego świadczenia alimentacyjne wraz z kosztami komorniczymi. Podczas, gdy z zestawienia operacji dokonywanych na rachunku bankowym wynika, że poza zadeklarowanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodem z zasiłku przedemerytalnego, skarżący uzyskiwał również dochód z innych źródeł: na rachunku tym odnotowano wpłaty tytułem "umowa" czy "z tytułu umowy o dzieło".
Wobec powyższego należy przyjąć, że jak słusznie podkreślał Sąd administracyjny I instancji, skarżący przedłożył tylko niektóre dokumenty (w sposób wybiórczy i selektywny), co pozwala podejrzewać, że przedłożył tylko takie dokumenty, które mogłoby przemawiać na rzecz jego wniosku, pomijając zaś te, które mogłyby ukazywać jego sytuację materialną w pozytywnym świetle. W konkluzji prowadzi to do wniosku, że dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych.
Należy nadto mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak – Molczyk (w:) "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2005, s.628). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie udowodnił, ani też dostatecznie nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak również nie wykazał, iż nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.