Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 241/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku przyznał C. R. D. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 500 zł oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji wskazał, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Koszty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Analizując oświadczenia skarżącego oraz przedłożone dokumenty Sąd uznał, że jego sytuacja majątkowa, choć niewątpliwie trudna, pozwala na pokrycie części kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego ustalonego w kwocie 7.271 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, że miesięczne wydatki rodziny wynoszą 1.280 zł plus spłaty kredytu, co łącznie daje kwotę około 7.600 zł. Jednocześnie skarżący podniósł, że nie osiąga żadnych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i posiada zadłużenie wobec banków.
Jego majątek nieruchomy obciążony jest hipoteką, a środki trwałe firmy zostały zajęte przez komornika. Dołączony "kredytowy" rachunek bankowy wskazuje, że na dzień 31 października 2011 r. saldo zadłużenia wynosi 6.855.418,99 zł. W związku z tym zadłużeniem zajęte zostały rachunki bankowe skarżącego. Z oświadczenia strony wynika, że nie posiada żadnego rachunku bankowego. Sąd podkreślił, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. W ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej wliczony jest obowiązek ponoszenia kosztów postępowań sądowych. Oceny tej nie może zmienić okoliczność, że strona uzyskuje stratę. Strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych w firmie.
Dołączona do akt sprawy dokumentacja wskazuje, że skarżący w okresie styczeń - październik 2011 r. wykazał stratę w wysokości 123.162,28 przy uzyskanym przychodzie 327.540,00 zł. W miesiącu, gdy powstał obowiązek uiszczenia wpisu sądowego skarżący wykazał z kolei dochód w kwocie 44.936,80 zł. Dodatkowo zauważenia wymaga, że środki trwałe przedsiębiorstwa skarżącego wielokrotnie przekraczają wysokość ustalonych na obecnym etapie kosztów sądowych. Pomimo zajęcia komorniczego rachunków bankowych oraz środków trwałych wnioskodawca był w stanie uzyskać środki finansowe na prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto, konieczność spłaty kredytu zaciągniętego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej sam w sobie nie stanowi o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych.
Na powyższe rozstrzygnięcie C. R. D. złożył zażalenie wnosząc w nim o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, że mimo posiadania majątku, nie ma możliwości spieniężenia żadnego z jego składników. Strata z prowadzonej działalności gospodarczej nie jest tylko wynikiem bilansowym, ale jest stratą rzeczywistą. Stwierdził ponadto, że nie mógł przewidzieć ryzyka związanego z opcjami walutowymi i z tego powodu nie mógł wydzielić środków finansowych na prowadzenie postępowań sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyczerpująco i prawidłowo przeanalizował przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty obrazujące jego sytuację finansowo – majątkową i doszedł do słusznego wniosku, że jest on w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości nie przekraczającej 500 zł. Jak zauważył Sąd wydający zaskarżone orzeczenie, środki trwałe przedsiębiorstwa skarżącego wielokrotnie przekraczają wysokość ustalonych na obecnym etapie kosztów sądowych a pomimo ich zajęcia komorniczego wnioskodawca był w stanie uzyskać środki finansowe na prowadzenie działalności gospodarczej, która to notuje wysokie obroty a w miesiącu, gdy powstał obowiązek uiszczenia wpisu sądowego przyniosła dochód w kwocie 44.936,80 zł. Dla oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych, bez znaczenia pozostaje konieczność spłaty kredytu zaciągniętego na prowadzenie tej działalności.
Powyższe wskazuje, że skarżący jest w stanie przeznaczyć kwotę 500 zł na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego, tym bardziej, że o konieczności poniesienia kosztów tego postępowania, w kwocie wielokrotnie wyższej, wiedział od ponad pół roku i mógł podjąć kroki zmierzające do zebrania wystarczających środków. Na prawidłowość dokonanej przez WSA w Białymstoklu oceny sytuacji finansowo – majątkowej skarżącego, nie ma wpływu nieprzewidziane przez skarżącego ryzyko związane z opcjami walutowymi. Skarżący nie przedstawił, pomimo wspomnianego wcześniej obowiązku, żadnej dokumentacji potwierdzającej wpływ zmian kursów walut na jego finanse.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny ocenił kwestionowane przez stronę rozstrzygnięcie jako odpowiadające prawu.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia