Uzasadnienie
W. K., dalej jako strona lub skarżący, wnioskiem z dnia 12 listopada 2010 r. na urzędowym formularzu PPF, ponowionym następnie wnioskiem z 12 grudnia 2011 r., zwrócił się do Sądu o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazał w uzasadnieniu, iż jego sytuacja jest trudna, gdyż są prowadzone wobec niego postępowania egzekucyjne. Jego zdaniem nic nie posiada i nie jest nigdzie zatrudniony, zatem żadnych dochodów nie uzyskuje. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a komornik pozbawił go "nawet nadziei na utrzymanie się".
Skarżący, w treści formularza PPF, oświadczył, że nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz nie uzyskuje żadnych dochodów.
Referendarz sądowy, pismem z dnia 6 grudnia 2010 r., zobowiązał stronę do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń. Odpis zarządzenia skarżący odebrał w dniu 24 grudnia 2010 r., lecz wymaganych dokumentów nie przedłożył. Nie złożył także oświadczenia we wskazanym zakresie.
Postanowieniem z 24 stycznia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.
Skarżący, we wniesionym sprzeciwie wskazał, iż przedstawił sądowi swoją trudną sytuację finansową.
Zaskarżonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem z 14 marca 2011 r. I SA/Gd 1065/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu, pomimo, że pismem z dnia 6 grudnia 2010 r. zobowiązał skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy, to wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku, przedkładając ponownie oświadczenie o stanie majątkowym złożone na urzędowym formularzu. Dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia skarżący został zobowiązany, jest niezbędne do prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej i stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Za niewiarygodne Sąd uznał to, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu i nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi.
Skarżący, w zażaleniu z 13 czerwca 2011 r., wniesionym w przewidzianym do tego terminie, wniósł o uchylenie postanowienia Sądu z 14 marca 2011 r. Wskazał, że Sąd nie uwzględnił trudnej sytuacji strony i ograniczył mu dostęp do Sądu, co jest niezgodne z Konstytucją RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz 1270 ze zm, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Ciężar wykazania sytuacji majątkowej spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. NSA wskazuje, że Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. W braku wypełnienia wezwania i niewyjaśnieni wątpliwości, co do sytuacji majątkowej strony, które zostały precyzyjnie oznaczone w zakwestionowanym postanowieniu, Sąd I instancji był zobowiązany do ochrony interesu publicznego.
Należy przy tym pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem, co nie zmienia konieczności wykazania przez stronę tej złej sytuacji materialnej.
Nietrafny przy tym jest zarzut pozbawienia strony dostępu do Sądu, ponieważ strona, pomimo wezwania Sądu, nie wykazała, że spełnia warunki do przyznania jej prawa pomocy i zwolnienia jej od kosztów postępowania. Staranne wykonanie wezwania było warunkiem odstąpienia od żądania opłat.
Mając na uwadze powyższe, należało, na podstawie art. 197 § 2 w zw z art. 184 p.p.s.a., orzec jak w sentencji.