Uzasadnienie
Zarządzeniem z 31 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 511/10 Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wezwał Skarżącą – G. sp. z o.o. w G. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, stosownie do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - dalej w skrócie: "rozporządzenie", od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 23 marca 2011 r. oddalającego skargę Skarżącej na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej.
Na powyższe zarządzenie Skarżąca wniosła zażalenie. W jej ocenie nie wskazano przesłanek i kryteriów, jakimi kierowano się przy wydawaniu zaskarżonego zarządzenia. Skarżąca zarzuciła ponadto, że żądanie opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem narusza wynikające z art. 45 Konstytucji prawo do sądu. Żądanie to uniemożliwia bowiem zapoznanie się z motywami, którymi kierował się Sąd przy wydawaniu orzeczenia, co z kolei uniemożliwia weryfikację prawidłowości tego orzeczenia. Skarżąca podniosła także, że z uwagi na trudną sytuację finansową nie jest w stanie ponieść żądanej opłaty. Zauważyła również, że nie została pouczona o obowiązku jej uiszczenia. Zgłaszając wniosek o uzasadnienie wyroku była więc przeświadczona że jest ono sporządzane i doręczane bez konieczności poniesienia jakichkolwiek opłat.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżącą prawidłowo wezwano do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzonym na skutek jej wniosku. Żądanie uiszczenia tej opłaty znajduje podstawę prawną w art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: "p.p.s.a." oraz w § 2 rozporządzenia. W myśl tych przepisów opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek. Opłata za odpis wyroku z uzasadnieniem wynosi 100 zł.
Brzmienie powyższych przepisów jest jasne i nie pozostawia Przewodniczącemu Wydziału możliwości wyboru, czy wzywać stronę do uiszczenia opłaty kancelaryjnej czy też nie. Przepisy te przywołano zresztą w piśmie wzywającym Skarżącą do uiszczenia opłaty kancelaryjnej (k. 101). Stąd też nietrafny jest zarzut Skarżącej, jakoby nie wskazano "przesłanek i kryteriów", które legły u podstaw wydania zaskarżonego zarządzenia.
Żądając opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł Przewodniczący Wydziału działał więc zgodnie z obowiązującym prawem. Należy ponadto wskazać, iż opłatę kancelaryjną zalicza się – podobnie jak wpis - do opłat sądowych, które, jak stanowi o tym art. 212 § 2 p.p.s.a., są dochodami budżetu państwa. Regulacja ta nawiązuje do art. 111 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), w którym opłaty, obok podatków, zaliczono do dochodów budżetu państwa. Jest to istotne, gdyż pobór i egzekwowanie kosztów sądowych w zakresie nieuregulowanym w p.p.s.a. podlega zasadom gospodarki finansowej obowiązującym w toku wykonywania budżetu państwa (por. komentarz do art. 212 p.p.s.a., [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2011).
Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 45 Konstytucji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie podkreśla się, że prawo dostępu do sądu nie jest absolutne i może podlegać ograniczeniom (por. postanowienie NSA z 13 sierpnia 2010 r., II FZ 398/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W swoim orzecznictwie zwraca na to również uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka. W orzeczeniu z 10 marca 2009 r. (Anakomba Yula przeciwko Belgii, skarga nr 45413/07, [w:] Europejski Trybunał Praw Człowieka, Wybór orzeczeń 2009, opr. M. A. Nowicki, LEX, Warszawa 2010, s. 160 i n.) przypomniał, że ograniczenie dostępu do sądu może być natury finansowej. Wymogu wniesienia do sądu opłat nie można więc uważać za ograniczenie tego prawa.
Należy ponadto podkreślić, że żądanie uiszczenia opłaty kancelaryjnej nie pozbawi Skarżącej prawa do poznania motywów rozstrzygnięcia Sądu I instancji, bowiem – jak słusznie poinformowano ją w wezwaniu z 31 marca 2011 r. – nieuiszczenie opłaty kancelaryjnej spowoduje konieczność jej przymusowego ściągnięcia, a nie odmowę sporządzenia uzasadnienia wyroku i odmowę doręczenia Skarżącej jego odpisu. Takie rozwiązanie jest wyrazem ochrony prawa do sądu przejawiającym się w możliwości "weryfikacji prawidłowości wydanego orzeczenia" (s. 2 zażalenia), poprzez m. in. uruchomienie postępowania kasacyjnego, gdyż brak uzasadnienia wyroku pozbawia stronę możliwości wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 1 p.p.s.a.). Poza tym w przypadku niewypłacalności strony zgłaszającej wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku może jej być udzielone zwolnienie z należnej od tego wniosku opłaty. Zwolnienie to może jednakże nastąpić wyłącznie w trybie przepisów art. 243 i n. p.p.s.a. (prawo pomocy).
Jak wynika z akt sprawy z trybu tego Skarżąca próbowała bezskutecznie (z uwagi na nieudzielenie żądanych przez Sąd informacji) skorzystać. Z tych względów podniesiony przez Skarżącą argument, iż nie jest w stanie ponieść opłaty kancelaryjnej nie może w żadnym wypadku spowodować uchylenia ani zmiany zaskarżonego zarządzenia.
Jego uchylenia bądź zmiany nie uzasadnia również przeświadczenie Skarżącej – wywołane brakiem stosownego pouczenia – o sporządzaniu i doręczaniu uzasadnienia bez jakichkolwiek opłat. Po pierwsze po otrzymaniu wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej Skarżąca mogła zrezygnować z wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Po drugie stronie, która nie może ponieść kosztów opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem może być przyznane zwolnienie z obowiązku jej uiszczenia, co dostatecznie zabezpiecza prawa strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak wynika z akt sprawy na obecnym etapie postępowania wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca nie ponowiła.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.