Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 153/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek L. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł) i ustanowienie adwokata.
W motywach orzeczenia Sąd wywiódł w szczególności, że wnioskodawca domagając się przyznania prawa pomocy wskazywał na swoją trudną sytuację zdrowotną (schorzenia psychiczne) oraz osobistą i finansową (bezdomność, niskie dochody z renty).
Jednakże strona nie przedłożyła szeregu dokumentów – służących weryfikacji jej oświadczeń odnośnie do jej stanu majątkowego – do nadesłania których zobowiązano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. Zabrakło w szczególności dokumentów:
potwierdzających złożone oświadczenie o wystąpieniu z wnioskiem o przyznanie renty, potwierdzających status rodzinny strony, potwierdzających zbycie lub utratę posiadanych nieruchomości, potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z bieżącym (koniecznym) utrzymaniem, dotyczących korzystania (bądź nie) przez wnioskodawcę z pomocy społecznej, odpisu deklaracji podatkowej strony za 2006 r.
Ponadto skarżący nie wykazał, aby wystąpił do właściwych organów o wydanie stosownych zaświadczeń w powyższym zakresie.
Niewywiązanie się przez stronę z nałożonego na nią zobowiązania sprawiło, że Sąd wojewódzki uznał jej wniosek za niespełniający wymogów art. 252 §1 P.p.s.a. (nie zawiera dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach strony oraz jej stanie rodzinnym). Nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o żądane dokumenty skutkuje oddaleniem tegoż wniosku.
Niezależnie od powyższego Sąd pierwszej instancji wskazał na sprzeczności w kolejnych oświadczeniach wnioskodawcy (dotyczące faktów otrzymywania renty oraz posiadania rachunków bankowych).
Wyjaśniono wreszcie, że nie uzasadnia przyznania prawa pomocy – wbrew przekonaniu wnioskodawcy – zły stan zdrowia skarżącego, postępowanie w tym przedmiocie dotyczy bowiem stanu majątkowego strony.
Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I FZ 441/07, w którym Sąd odwoławczy podzielił stanowisko Sądu wojewódzkiego odnośnie do zasadności wniosku skarżącego.
Obecnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 maja 2008 r. – wydanym na skutek ponownego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – Sąd wojewódzki odmówił zmiany swojego poprzedniego postanowienia z dnia 9 lipca 2007 r.
Jak wskazano w uzasadnieniu tego orzeczenia, skarżący powołał w kolejnym wniosku te same okoliczności co poprzednio, upatrując zasadności przyznania mu całkowitego prawa pomocy w swoim złym stanie zdrowia, niskich dochodach (z renty), oraz trudnej sytuacji osobistej (bezdomność).
Zarazem strona w dalszym ciągu uchylała się od wykonania obowiązków nałożonych na nią w trybie art. 255 P.p.s.a. Nie przedłożyła bowiem – mimo ponownego wezwania – dokumentów pozwalających na weryfikację oświadczeń w zakresie stanu majątkowego i rodzinnego. W szczególności skarżący nie przedstawił zaświadczenia dotyczącego jego stanu rodzinnego, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy i ograniczając się w tym względzie do wyjaśnienia, iż nie mieszka razem z córką. Nie została również potwierdzona stosownymi dokumentami okoliczność zbycia lub utraty majątku nieruchomego (strona złożyła jedynie oświadczenie o zbyciu majątku i przeznaczeniu środków pieniężnych z tego tytułu uzyskanych na spłatę zobowiązań). W dalszym ciągu brak jest także (mimo sprzecznych oświadczeń skarżącego w tym zakresie) wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy. Wreszcie nie podano w ogóle wysokości wydatków ponoszonych w związku z koniecznym utrzymaniem skarżącego (poza oświadczeniem o nieutrzymywaniu córki).
Uznając w tym stanie rzeczy, że wnioskodawca w dalszym ciągu nie ujawnia istotnych informacji, dotyczących jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, Sąd pierwszej instancji nie stwierdził zmiany okoliczności, skutkującej koniecznością zmiany swojego poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy (z dnia 9 lipca 2007 r.).
Sąd wojewódzki wskazał przy tym ponownie na brak możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego z przyczyn dotyczących jego stanu zdrowia.
W zażaleniu na ostatnio omówione postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
W motywach zażalenia strona domagała się uwzględnienia przy ocenie jego sytuacji materialnej dokumentacji obrazującej jego kondycję zdrowotną, a ponadto wzięcia pod uwagę okoliczności, że jest osobą bezdomną, nie mającą żadnego majątku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na ocenę zasadności wniosków niniejszego zażalenia w istotnym stopniu rzutuje fakt, iż w przedmiotowej sprawie rozpoznano już raz prawomocnie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Przypomnieć bowiem należy, że postanowieniem z dnia 9 lipca 2007 r. Sąd pierwszej instancji odmówił stronie przyznania prawa pomocy (karta nr 59 i n. akt sądowych), a zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone w/w postanowieniem Sądu kasacyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I FZ 441/07 (karta nr 82 i n. akt sądowych).
Wskazane postanowienie z dnia 9 lipca 2007 r. wiąże – co do zasady – Sąd wojewódzki, jak również Naczelny Sąd Administracyjny, ponieważ zgodnie z art. 153 w zw. z art. 170 P.p.s.a., ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał, a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Możliwość odstąpienia od oceny prawnej, zawartej w przytoczonym orzeczeniu, daje art. 165 p.p.s.a., ale tylko przy spełnieniu warunku w nim ustanowionego, tj. zmiany okoliczności sprawy. Zgodnie bowiem z tym ostatnio wymienionym przepisem, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
W zaskarżonym obecnie postanowieniu z dnia 16 maja 2008 r. Sąd wojewódzki uznał, iż przesłanka "zmiany okoliczności sprawy", o której mowa w cytowanym przepisie, nie zaszła.
Należy w związku z tym podkreślić, że Sąd kasacyjny kontroluje w niniejszym postępowaniu zażaleniowym wyłącznie prawidłowość oceny Sądu pierwszej instancji, co do zaistnienia wspomnianej przesłanki uzasadniającej zmianę orzeczenia wpadkowego, a określonej w art. 165 P.p.s.a. Sąd odwoławczy nie jest natomiast władny do dokonania w niniejszym postępowaniu całościowej oceny zasadności żądania strony o przyznanie prawa pomocy w świetle treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Oznaczałoby to bowiem w istocie nieuprawnione podważanie oceny prawnej, wyrażonej w w/w prawomocnym (i wobec tego wiążącym co do zasady) postanowieniu Sądu wojewódzkiego z dnia 9 lipca 2007 r.
Rozpatrując zażalenie strony w tak zakreślonych granicach Sąd kasacyjny stwierdza, że trafna jest ocena Sądu wojewódzkiego odnośnie do braku zmiany okoliczności sprawy, a tylko ta skutkowałoby koniecznością zmiany orzeczenia z dnia 9 lipca 2007 r.
Jak zasadnie wywiedziono w uzasadnieniu obecnie zaskarżonego postanowienia (z dnia 16 maja 2008 r.), motywy ponownego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym są analogiczne to tych podniesionych w poprzednim wniosku strony w tym przedmiocie.
Wnioskodawca wskazuje ponownie na swoją skomplikowaną sytuację osobistą – zarówno finansową (bezdomność, niskie dochody), jak zdrowotną (schorzenia psychiczne), nie przedkładając jednakże po raz kolejny żądanych przez Sąd wojewódzki, a w/w dokumentów, które pozwoliłyby na uprawdopodobnienie oświadczeń strony we wskazanym zakresie.
Oznacza to, że strona powołując takie same przyczyny swojego żądania, w dalszym ciągu uchyla się od wykonania obowiązku nakładanego na nią konsekwentnie na mocy art. 255 P.p.s.a.
Postępowanie skarżącego pozostaje zatem niezmienne w stosunku do tego, ocenionego w prawomocnym postanowieniu z dnia 9 lipca 2007 r. (w dalszym ciągu nie uprawdopodobniono okoliczności wskazywanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy).
Nie ma tym samym podstaw do zmiany tego ostatnio wymienionego orzeczenia na podstawie art. 165 P.p.s.a., a zawarte w nim ustalenia – wobec braku zmiany okoliczności (faktycznych) sprawy (tu w zakresie oświadczeń co do status quo rodzinnego i majątkowego strony) – należy uznać za wiążące.
Nawiązując w tym miejscu do argumentacji zażalenia przypomnieć trzeba, iż w postanowieniu z dnia 9 lipca 2007 r. wyjaśniono skarżącemu, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego – o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. – należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności (tu niskie dochody strony), a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Zauważyć przy tym należy, że pogląd ten nie budzi wątpliwości w orzecznictwie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79).
We wspomnianym orzeczeniu wyjaśniono też skarżącemu, że jego problemy zdrowotne nie uzasadniają przyznania prawa pomocy, bowiem istotna w świetle przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a., jest tylko sytuacja majątkowa wnioskującej w tym przedmiocie osoby fizycznej.
Zasadnie uznał wobec tego Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu z dnia 16 maja 2008 r., że przytoczone wyżej okoliczności zostały już przez ten Sąd ocenione i nie stanowią o zmianie, o której mowa w art. 165 P.p.s.a.
Z tych względów zażalenie podlega oddaleniu, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.