Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącej J.F. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 15 marca 2010 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Sąd pierwszej instancji rozpoznawał wniosek o przyznanie prawa pomocy, w następstwie sprzeciwu z dnia 8 grudnia 2010 r. wniesionego na postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 listopada 2010 r.
We wniosku o częściowe zwolnienie z kosztów sądowych skarżąca podała, iż nie posiada środków na pokrycie pełnych kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1.040,- zł. Wskazała, że łączne obciążenia z tytułu wpisów sądowych w toczących się z jej udziałem sprawach wynoszą 3.323,- zł. Na skarżącej ciąży również zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r., rozłożone na raty (miesięczna rata wynosi 30.800,- zł). Przedstawiając swą sytuację majątkową, skarżąca podała, że jest właścicielką dwóch domów w KA. oraz nieruchomości rolnej (6h) położonej w KB. Leśnej i działki w KA.. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej wszystkie wyżej wymienione nieruchomości zostały "zajęte przez Naczelnika US w G.., w związku z zabezpieczeniem zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003-2005 rok".
Ponadto w skład majątku skarżącej wchodzą samochód marki A. (rok produkcji 2003 – wartość ok. 50.000,- zł), samochód marki B. (o wartości ok. 10.000,- zł oraz samochód osobowy marki C. (o wartości ok. 40.000,-zł).
Skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który osiąga dochody z działalności gospodarczej (we wrześniu 2010 r. dochód z działalności gospodarczej wynosił 53.782,40 zł – liczony narastająco od stycznia 2010 r.). Męża skarżącej obciążają z tytułu kosztów sądowych zobowiązania w łącznej kwocie 2.040,- zł.
Po ponownym rozpoznaniu wniosku WSA w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, powołując się na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, podniesiono, iż "Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o wspomniany przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba.". Sąd pierwszej instancji, analizując dochody i majątek skarżącej, uznał, iż uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 1040,- zł "nie wpłynie negatywnie na poziom egzystencji skarżącej oraz jej rodziny".
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem z dnia 30 grudnia 2010 r., w uzasadnieniu którego powołano argumentację zasadniczo zbieżną z argumentacją zaprezentowaną w sprzeciwie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Rozpoznawana sprawa dotyczy zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przepisów proceduralnych regulujących instytucję prawa pomocy. Stosownie do treści art. 245. § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego, w myśl której strony obowiązane są ponosić koszty swego udziału w sprawie (por. art. 199 P.p.s.a.).
Nie można zgodzić się z tym fragmentem uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, w którym Sąd stwierdza, iż instytucja prawa pomocy ma charakter uznaniowy. W postępowaniu incydentalnym w sprawie przyznania prawa pomocy Sąd jest zobowiązany do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Literalne odczytanie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku Sądowi luzu decyzyjnego (jak uczynił to np. regulując instytucję wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności). Wykazanie przez wnioskodawcę przesłanek przyznania prawa pomocy rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wniosku. Fakt wykazania owych przesłanek podlega wprawdzie ocenie sądu, nie można jej jednak mylić z uznaniowością rozstrzygnięcia.
Niezależnie od zakwestionowania prawidłowości wyżej wskazanych rozważań zaprezentowanych w uzasadnieniu postanowienia Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu kontroli orzeczenia WSA stwierdza, iż Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Dysponowanie przez skarżącą znacznym majątkiem w nieruchomościach i rzeczach ruchomych oraz pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym, z mężem uzyskującym dochody z działalności gospodarczej, uprawniało Sąd do oceny, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżąca ma możliwość wygospodarowania z posiadanego majątku, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kwot niezbędnych na opłacenie swego udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.