Uzasadnienie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 grudzień 2013 r., I SA/Rz 971/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: WSA) odmówił J. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej jako: Spółka bądź skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że skarżąca występując do WSA o zwolnienie od kosztów sądowych, złożyła na urzędowym formularzu oświadczenie o stanie majątkowym, z którego wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 50 000 zł, wartość środków trwałych 269 963,94 zł, a ostatni rok obrotowy spółka zamknęła stratą w wysokości 782 376,31 zł. W złożonym oświadczeniu spółka zadeklarowała, że nie posiada na rachunkach bankowych żadnych środków finansowych, gdyż jej konta zostały zajęte w związku z prowadzonymi wobec niej postępowaniami egzekucyjnymi. Podkreślając swą złą kondycję finansową skarżąca podała, że jest ona efektem powodzi z 2010 r., która wyrządziła w jej majątku znaczne szkody.
Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł. WSA w zaskarżonym postanowieniu, uznając że Spółka nie spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.) wskazał, że w niniejszym przypadku, na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie sposób jest stwierdzić, że uiszczenie pełnych kosztów sądowych, związanych z przedmiotową sprawą, wykracza poza zakres możliwości spółki. Do wniosku takiego prowadzi bowiem chociażby porównanie wartości należących do niej środków trwałych (269 963,94 zł) z wysokością wpisu od skargi (500 zł). Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie kwestionując w całości postanowienie Sądu I instancji z 10 grudnia 2013 r. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych będący konsekwencja błędnej oceny dowodów przedłożonych WSA polegający na ustaleniu, iż skarżąca nadal prowadzi działalność uzyskując przychody znacznych rozmiarów w sytuacji gdy spółka tylko w sposób formalny wykazuje przychód który jest związany z nakładami poczynionymi przez najemców na nieruchomości skarżącej, które to nakłady są kompensowane z czynszem najmu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznaje wywiedzione przez skarżącą zarzuty należy bowiem stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek Spółki. Jak słusznie podkreślił WSA, w niniejszym przypadku, na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie sposób jest stwierdzić, że uiszczenie pełnych kosztów sądowych, związanych z przedmiotową sprawą, wykracza poza zakres możliwości spółki.
W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego zasadnie podnosi również WSA, że argumentem przemawiającym przeciwko uwzględnieniu wniosku skarżącej jest to, że jest ona przedsiębiorcą, a celem jej działania jest osiąganie zysków; z tego też względu trudno jest znaleźć uzasadnienie dla przerzucania kosztów funkcjonowania spółki, obejmujących między innymi koszty sądowe związane z jej sprawami sądowymi, na podatników. Skarżąca nie wykazała zatem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując, że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (postanowienie z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
W postanowieniu tym sąd administracyjny podzielił stanowisko SN (postanowienia SN: z dnia 31 marca 1987 r., I CZ 26/87, OSNC 1988, nr 7–8, poz. 103; z dnia 9 lipca 2002 r., I ACz 392/92, niepubl.), że rozporządzając majątkiem, strona powinna się liczyć z konsekwencjami swojego działania, szczególnie mieć na uwadze, że w sposób świadomy pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego.
W orzecznictwie wielokrotnie zwracano również uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Dlatego dla oceny istnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie (postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., I FZ 70/09, LEX nr 564254). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie udowodniła, ani też dostatecznie nie uprawdopodobniła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Za uwzględnieniem wniosku nie przemawiają również okoliczności podniesione w zażaleniu, albowiem pozostają one bez wpływu na podjętą ocenę o braku podstaw do uwzględnienia wniosku.
Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, skarżąca powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.