Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 21/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. i M. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącym prawa pomocy w żądanym zakresie (zwolnienie od kosztów sądowych). Nie wykazali oni bowiem w sposób przekonywujący, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd podniósł, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (zakład handlowo-usługowy, transport samochodowy), z której uzyskuje znaczne przychody (w 2010 r. – 19.788.754,74 zł, a w 2011 r. – 10.344.455,78 zł). Natomiast analiza operacji na rachunku bankowym (PKO BP) wskazuje na wpływy w wysokości od kilkudziesięciu do kilkunastu tysięcy złotych.
W zażaleniu skarżący wnieśli o uchylenie ww. postanowienia, podając, że nie są w stanie uiścić wpisu sądowego. Wszystkie wolne środki pieniężne uzyskiwane z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą pokrywały zobowiązania wobec kontrahentów i banków. Skarżąca podkreśliła, że wraz z mężem utrzymują się z jego wynagrodzenia z tytułu udziału w radach nadzorczych a także z pomocy dzieci.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z dyspozycją art. 199 p.p.s.a. strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczegółowy stanowi inaczej. Ustawodawca jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony stworzył instytucję pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji (Dz. U. z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja ta - uregulowana w oddziale 2 rozdziału 3 p.p.s.a. - stanowi lex specialis względem normy z art. 199 p.p.s.a.
Art. 246 p.p.s.a. określa przesłanki przyznania pomocy prawnej. Zgodnie z § 1 pkt 2 wskazanego artykułu, osobie fizycznej można przyznać pomoc prawną w zakresie częściowym dopiero wówczas gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08), wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Uwagi te odnoszą się także do kwestii pomocy prawnej w zakresie częściowym.
Wyrażony przez orzecznictwo pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyznania pomocy prawnej jest także ugruntowany w doktrynie: "Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia -gdy wykaże- wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazali we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w zażaleniu w sposób dostateczny niemożności poniesienia kosztów sądowych w tej sprawie. Przede wszystkim podkreślić należy, że po pierwsze z wyciągu z rachunku bankowego należącego do skarżącej wynika, że otrzymuje znaczne wpływy. Po drugie w żaden sposób nie wykazała, że ona i jej mąż otrzymują pomoc materialną od swoich dzieci tzn. w jakiej jest ona formie, jak częsta jest udzielana ta pomoc i który z synów jej udziela, skoro we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podawała, że jeden z synów osiąga stratę z prowadzenia działalności gospodarczej.
Ponadto zaznaczyć należy, że skarżąca ma szereg zobowiązań wobec kontrahentów i banków, które spłaca z bieżących wpływów, co podkreślała we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w zażaleniu. Zobowiązania takie o charakterze prywatnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty sądowe.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art.197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji