Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 840/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił skarżącą od połowy wpisu sądowego od skargi, tj. w kwocie przekraczającej 5.732,00 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 sierpnia 2009 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącej wskazuje, iż nie mieści się w jej możliwościach płatniczych uiszczenie wpisu w pełnej wysokości (wpis w niniejszej sprawie wynosi bowiem 11.463,00 zł). Podatniczka samotnie wychowuje czworo małoletnich dzieci, nadto z dniem 1 stycznia 2010 r. z uwagi na trudności finansowe zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą. Uznał jednak, że wpis w wysokości 5.732,00 zł nie przekracza wysokości miesięcznego dochodu strony. Z kolei wskazana kwota - z uwagi na fakt, że skarżąca otrzymuje miesięcznie dochody w wysokości ok. 7.711,00 zł brutto, nadto korzysta z pomocy finansowej swej matki oraz ojców jej dzieci - nie zagrozi codziennej egzystencji strony i jej rodziny.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zaskarżyła je w części oddalającej jej wniosek o przyznanie prawa pomocy i zarzuciła mający wpływ na wynik sprawy błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia na skutek uznania, że jest w stanie uiścić połowę wartości wpisu, w sytuacji w jakiej faktycznie nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania w postaci uiszczenia jakiejkolwiek kwoty wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazując na powyższe wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez zwolnienie jej od całości wpisu sądowego od skargi.
W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że WSA przyjął, iż jej miesięczne dochody wynoszą ok. 7.711,00 zł brutto, nie biorąc pod uwagę tego, że de facto miesięczne dochody wynoszą 2.279,53 zł netto, a to z uwagi na fakt prowadzonej egzekucji roszczeń Skarbu Państwa, wynikających z nadania m. in. decyzji będącej przedmiotem skargi inicjującej niniejsze postępowanie sądowoadrninistracyjne, rygoru natychmiastowej wykonalności, skutkującego comiesięcznymi potrąceniami połowy wynagrodzenia netto. Zatem w każdym miesiącu strona dysponuje kwotą 2.279,53 zł, z której utrzymuję się nie tylko ona, ale także będące na jej wyłącznym utrzymaniu czworo małoletnich dzieci. Pomoc finansowa ze strony matki i ojców dzieci konieczna jest dla zapewnienia rodzinie podstawowych warunków egzystencji, gdyż takowych nie jest w stanie zapewnić sama dysponując w/w kwotą. Podatniczka wskazał także, że skarga inicjująca niniejsze postępowanie dotyczy decyzji, której "egzekucja wymiernie i diametralnie zmniejsza jej dochody" (i spowodowała konieczność zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej, albowiem zajmowane były na bieżąco wszystkie przysługujące wierzytelności i przez to firma nie miała jakichkolwiek wpływów finansowych, pomimo świadczenia stosownych usług oraz dokonywania transakcji).
Odmowa zwolnienia podatniczki z całości wpisu od skargi spowoduje, że nie będzie mogła bronić swych interesów. Będzie to stanowić ograniczenie prawa dostępu do Sądu, co winno też być ocenione przez pryzmat art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), jak również jego wykładni dokonanej w konkretnym wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, stwierdzającym naruszenie tego przepisu przez Polskę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w części. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest związany zakresem żądania wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznał wniosek podatniczki i zwolnił ją od połowy wpisu sądowego od skargi, tj. w kwocie przekraczającej 5.732,00 z. Co prawda sytuacja majątkowa strony oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wskazuje, że nie spełnia ona przesłanek przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jednak zestawiając wysokość należnego w rozpoznawanej sprawie wpisu od skargi z wielkością miesięcznego dochodu skarżącej oraz wydatkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi kwocie powyżej 2.000 zł mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca spełnia tym samym przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od wpisu od skargi.
Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.