Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 maja 2011 r. sygn. akt II FZ 312/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił R. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Jak ustalił Sąd R. K. wniósł na urzędowym formularzu wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, źródłem jego utrzymania jest ich dochód odpowiednio z prowadzonej działalności gospodarczej i z tytułu umowy o pracę w kwocie po około 1.200 zł. W dniu 11 czerwca 2010 r. skarżący uiścił należny w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł.
W dniu 28 marca 2011 r. pełnomocnikowi strony skarżącej doręczono, na zarządzenie Sądu, wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem jego rozpoznania w oparciu o dane wynikające z akt sprawy, poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów, ale strona na to wezwania nie zareagowała. Sąd stwierdził, że w przypadku osób fizycznych, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny stosownie do art. 246 § 1pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)- dalej: p.p.s.a.
Zgodnie z art. 255 p.p.s.a, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył mimo wezwania informacji wskazanych przez Sąd.
Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sprawie w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd uznał także, że nieuzasadnione jest sugerowane przez wnioskodawcę skorzystanie z dokumentów przesłanych przez niego na wezwanie do innej sprawy. Powielenie tych dokumentów we własnym zakresie przez Sąd stanowiłoby nieznajdujące w obowiązujących przepisach prawa wyręczenie wnioskodawcy w dochowaniu należytej staranności przy wykazywaniu zasadności jego żądania w każdej ze spraw, w których zmierza on do ochrony swojego interesu prawnego. W związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 28 marca 2011 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń.
Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta jest na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych. Mając na uwadze ten przepis oraz wywiedzione z niego zasady, a także treść akt sprawy, Sąd uznał, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez R. K. oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a, nie zawiera dostatecznych danych, które wskazywałyby na wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącego wnosił o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu podniósł, że w jego ocenie przedstawione przez skarżącego dokumenty są wystarczające do oceny sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego i wykazania, że uzasadnione jest udzielenie mu pomocy prawnej we wnioskowanym zakresie. Skarżący wykazał, że jego zdaniem, uzyskiwane przychody nie są wystarczające do pokrycia podstawowych potrzeb jego rodziny. Zakwestionował także zasadność odmowy skorzystania przez Sąd z dokumentów dołączonych do innej toczącej się sprawy, w której został również złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył,co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, np. zwolnienia od kosztów sądowych, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie.
Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć, na wezwanie sądu, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada, więc na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji, uznając informacje zawarte przez skarżącego we wniosku za niewystarczające, wezwał go do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i uzyskiwanych dochodów z zastrzeżeniem, że w razie ich niezłożenia wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w oparciu o dane wynikające z akt sprawy. Na wezwanie to skarżący nie odpowiedział. Nie skorzystał, zatem z możliwości wykazania zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinien liczyć się z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do jego uwzględniania. Jak ustalił natomiast Sąd pierwszej instancji na podstawie znajdujących się w aktach sprawy materiałów, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co oznacza brak podstaw do uwzględniania wniosku skarżącego. Z ogólnych i niekompletnych danych zawartych we wniosku nie wynika bowiem, że nie jest w on stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny.
Wbrew zarzutowi zażalenia Sąd nie miał przy tym obowiązku poszukiwania żądanych od skarżącego dokumentów w aktach innych spraw zwłaszcza w sytuacji, gdy jest on reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast, co do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzeniu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, bowiem stosownie do przepisów art. 250, 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i 260 p.p.s.a. orzekanie w tym względzie należy do właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jako sądu pierwszej instancji.