Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 112/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy A.P. (dalej: skarżąca, strona).
Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 10 stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej.
Wnioskiem z dnia 6 lutego 2013 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od koszów sądowych. Podała, że razem z rodzicami prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ojciec skarżącej uzyskuje dochód 2.000 zł miesięcznie, matka nie uzyskuje żadnych dochodów, natomiast strona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1600 zł miesięcznie. Poza tym skarżąca posiada dom o powierzchni 200 m², a rodzice są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni 0,6 ha oraz działki budowlanej o powierzchni 0,18 ha. Zarówno dom jak i grunty obciążone są hipotekami przekraczającymi ich wartości.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia podkreślając, że środki finansowe, którymi dysponuje, pozwalają jedynie na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych. Strona dodała, że spłaca również zobowiązanie kredytowe zabezpieczone hipoteką na domu, w którym mieszka wraz z rodzicami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olszynie postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).
W uzasadnieniu podano, że strona nie wykazała, że spełnia ustawowe warunki do skorzystania z prawa pomocy.
Sąd zauważył, że prowadzone przez skarżącą przedsiębiorstwo osiągnęło w 2010 r. dochód 1.373.423,32 zł (114.451,94 zł miesięcznie), w 2011 r. dochód 399.335,30 zł (33.277,94 zł miesięcznie), w okresie styczeń – czerwiec 2012 r. poniosło stratę w wysokości 4.446,66 zł. Wiadomo też, że skarżąca nie spłaca żadnych zobowiązań kredytowych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Po analizie wysokości dochodu uzyskanego przez skarżącą oraz jej ojca, wynikających z akt administracyjnych danych dotyczących rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej oraz wysokości wpisu sądowego do uiszczenia którego strona jest zobowiązana (w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł), Sąd doszedł do wniosku, że możliwe jest zabezpieczenie przez stronę odpowiednich środków pieniężnych na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych.
Biorąc pod uwagę wysokość uzyskanych dochodów w 2011 r. oraz zaproponowaną przez skarżącą we wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowych w podatku od osób fizycznych wysokość raty miesięcznej – 2.000 zł, Sąd uznał, że skarżąca dysponuje środkami na pokrycie kosztów postępowania.
Sąd podał także, że strona nie wyjaśniła dlaczego nie może sfinansować kosztów sądowych z tego samego źródła, z którego pokryła bądź zobowiązana będzie pokryć wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, działającego również w toku postępowania administracyjnego.
Na powyższe postanowienie wniesione zostało zażalenie, w którym strona zarzuciła:
- - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny, w sytuacji gdy dowiodła ona, że jej sytuacja finansowa jest trudna;
- - naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji odmowę zwolnienia uczestnika od ponoszenia kosztów sądowych.
W związku z powyższym strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy strona musi uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Oznacza to, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy i to strona właśnie powinna wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i dlatego sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Ponadto zauważyć należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ich ponoszenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Z tego względu może być ono stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wiadomym jest, że skarżąca spłaca regularnie zobowiązanie kredytowe zabezpieczone hipoteką na swoim domu. W opinii Sądu zobowiązanie wobec banku skarżąca traktuje preferencyjnie względem zobowiązań publicznoprawnych jakimi są koszty postępowania sądowego. Przepisy prawa nie przewidują natomiast pierwszeństwa spłaty zobowiązań prywatnoprawnych przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.
Zdaniem Sądu z analizy finansowej strony wynika, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, nie dostrzegając by przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia doszło do naruszenia prawa, oddalił zażalenie skarżącej na to postanowienie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.