Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 113/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy H. P. (dalej: skarżąca, strona).
Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 10 stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej.
Wnioskiem z dnia 6 lutego 2013 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od koszów sądowych. Podała, że wraz z mężem i córką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Mąż skarżącej uzyskuje dochód w wysokości 2.000 zł miesięcznie, córka otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1600 zł miesięcznie, natomiast skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów. Strona jest posiadaczką nieruchomości rolnej o powierzchni 0,6 ha oraz działki budowlanej o powierzchni 0,18 ha. Córka skarżącej jest właścicielką domu o powierzchni 200 m². Zarówno dom jak i grunty obciążone są hipotekami przekraczającymi ich wartości.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia podkreślając, że środki finansowe, którymi dysponuje, pozwalają jedynie na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych. Co prawda razem z mężem są posiadaczami nieruchomości, ale obecnie nie są w stanie spieniężyć swojego majątku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olszynie postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).
W uzasadnieniu podano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe warunki do skorzystania z prawa pomocy.
Sąd zauważył, że strona od 2006 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie produkcji wyrobów tartacznych. W okresie od stycznia do marca 2012 r. przedsiębiorstwo skarżącej osiągnęło dochód 204.323,35 zł. Od dnia 23 lipca 2012 r. strona zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej do dnia 22 lipca 2014 r. Poza tym skarżąca posiada środki trwałe o wartości ok. 20.000 zł, a w dniu 7 maja 2012 r. dokonała wraz z mężem darowizny majątku ruchomego o wartości 25.250 zł na rzecz córki K. P..
Po analizie dochodu uzyskiwanego przez męża skarżącej oraz jej córkę, wynikające z akt administracyjnych dane dotyczące rozmiarów prowadzonej do dnia 23 lipca 2012 r. działalności gospodarczej oraz wysokość wpisu sądowego do uiszczenia, którego strona jest zobowiązana (w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł), Sąd doszedł do wniosku, że możliwe jest zabezpieczenie przez stronę odpowiednich środków pieniężnych na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych.
Biorąc pod uwagę wysokość uzyskanych przez stronę w okresie od stycznia do marca 2012 r. dochodów (204.323,35 zł) oraz zaproponowaną przez skarżącą we wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowych w podatku od osób fizycznych wysokość raty miesięcznej – 2.000 zł, Sąd uznał, że skarżąca dysponuje środkami na pokrycie kosztów postępowania.
Sąd podał także, że strona nie wyjaśniła dlaczego nie może sfinansować kosztów sądowych z tego samego źródła, z którego pokryła bądź zobowiązana będzie pokryć wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, działającego również w toku postępowania administracyjnego.
Na powyższe postanowienie wniesione zostało zażalenie, w którym strona zarzuciła:
- - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny, w sytuacji gdy dowiodła ona, że jej sytuacja finansowa jest trudna;
- - naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji odmowę zwolnienia uczestnika od ponoszenia kosztów sądowych.
W związku z powyższym strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy strona musi uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Oznacza to, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy i to strona właśnie powinna wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i dlatego sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Ponadto zauważyć należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ich ponoszenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Z tego względu może być ono stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych powinien, zdaniem Sądu, w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero jeśli poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Dlatego też w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżąca powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311).
Analizując sytuację finansową skarżącej Sąd uznał, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, nie dostrzegając by przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia doszło do naruszenia prawa, oddalił zażalenie skarżącej na to postanowienie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.