Uzasadnienie
"B." Spółka z o.o. z siedzibą w W., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości 2.000 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 12 lipca 2012 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka wyjaśniła, że jest tzw. spółką celową, która nie prowadzi działalności gospodarczej, a została utworzona do realizacji projektu inwestycyjnego na nieruchomości wniesionej do spółki aportem przez jednego z udziałowców w 2008 r. Spółka nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów wpisu sądowego od wniesionej skargi, gdyż wkład wniesiony przez drugiego udziałowca został w całości przeznaczony na realizację inwestycji. W dniu 28 września 2012 r. spółka złożyła zgłoszenie identyfikacyjne w celu rejestracji jako podatnika podatku VAT i podatku dochodowego; do tego dnia nie była podatnikiem ww. podatków i nie sporządzała zeznania podatkowego CIT8 o wysokości osiągniętego zysku lub straty z działalności gospodarczej.
Wraz z wnioskiem spółka przedłożyła: bilans za lata 2008-2011, rachunek zysków i strat za lata 2008-2011, zgłoszenie identyfikacyjne. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 4.450.000 zł, wartość środków trwałych -1.483.000 zł, a w ostatnim roku podatkowym skarżąca nie osiągnęła zysku. Spółka wskazała, że nie posiada rachunku bankowego.
Postanowieniem z dnia 26 października 2012 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania pomocy. Następnie sprawa, na skutek wniesionego sprzeciwu, została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który postanowieniem z dnia 7 grudnia 2012 r. odmówił spółce przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu, skarżąca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Powinność ta ma szczególne znaczenie w niniejszej sprawie, która dotyczy decyzji określającej spółce zobowiązanie podatkowe w podatku od posiadanych przez nią nieruchomości, a więc jest związana z podstawowym przedmiotem jej działalności. Okoliczność zawiązania spółki w konkretnym celu inwestycyjnym nie uzasadnia sama z siebie przyznania skarżącej prawa pomocy. Analizując sytuację finansową spółki, Sąd zwrócił uwagę, że w bilansie wykazano należności długoterminowe o wartości 2.969.152,07 zł od jednostek powiązanych oraz rzeczowe aktywa trwałe o wartości 1.483.000 zł. Dane finansowe dotyczące tych pozycji bilansowych uległy zwiększeniu od początku roku - zgodnie z bilansem otwarcia 2011 r. stanowiły one odpowiednio 17.000 zł, 1.500.000 zł, co wskazuje wprost na zwiększenie aktywów spółki.
Spółka wykazała środki trwałe o wartości 1.483.000 zł. Nie można uznać, że skarżąca, dysponując wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oraz art. 45 i 78 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa strony do sądu. Skarżąca wniosła o zmianę postanowienia poprzez przyznanie spółce prawa pomocy oraz zwrot kosztów postępowania zażaleniowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2) P.p.s.a prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia podejmowanego przez sąd administracyjny w postępowaniu incydentalnym w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 P.p.s.a.. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej.
Taka konstrukcja instytucji prawa pomocy determinuje także zakres kontroli instancyjnej sprawowanej w omawianym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny. NSA nie może wkraczać swym rozstrzygnięciem w sferę dyskrecjonalnych kompetencji przyznanych sądowi pierwszej instancji orzekającemu w przedmiocie wniosku, stąd, poza zakresem postępowania zażaleniowego znajduje się w tym wypadku merytoryczna strona rozstrzygnięcia odmownego, a rozpoznanie zażalenia ogranicza się jedynie do kwestii proceduralnych, w szczególności prawidłowości poczynionych przez sąd ustaleń faktycznych czy zgodności uzasadnienia orzeczenia ze wzorcami określonymi w ustawie.
Mając na względzie poczynione powyżej uwagi, kontrola instancyjna sprawowana przez NSA w niniejszej sprawie nie obejmuje swym zakresem w ogóle merytorycznej strony zaskarżonego postanowienia, i skupia się wyłącznie na jego aspektach proceduralnych. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym składzie stwierdza w tym względzie, że Sąd pierwszej instancji nie uchybił żadnym przepisom postępowania, nie zachodzą zatem przesłanki do uwzględnienia zażalenia. Przede wszystkim rozstrzygnięcie w sprawie zapadło na podstawie wnikliwej analizy sytuacji majątkowej spółki, która doprowadziła Sąd pierwszej instancji do prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Ustalenia te znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, które odpowiada wszelkim wymogom sformułowanym w art. 141 § 4 P.p.s.a., znajdującym odpowiednie zastosowanie do postanowień na mocy art. 166 P.p.s.a. Sąd oparł ustalenia faktyczne w sprawie na danych zawartych we wniosku złożonym przez spółkę oraz dokumentach do niego dołączonych, dochodząc na ich podstawie do słusznej konkluzji, że wnioskodawca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Jak słusznie zauważono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, spółka posiada znaczny majątek, wielokrotnie przewyższający wielkość należnych wpisów. Ponieważ Sąd pierwszej instancji, prawidłowo ustalił, że w sprawie nie zaistniały przesłanki przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, nie istniały podstawy do uwzględnienia wniosku. W tym stanie rzeczy, rozstrzygnięcie odmowne, podjęte w kontrolowanej sprawie przez Sąd pierwszej instancji, należy ocenić jako zgodne z prawem, a zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2) P.p.s.a. uznać za chybiony.
Nie można zgodzić się także z drugim zarzutem zażalenia, zgodnie z którym Sąd pierwszej instancji, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył prawo spółki do sądu. Przede wszystkim podkreślić należy, że z samej istoty sformalizowanego postępowania, jakim jest postępowanie sądowoadministracyjne, wynika, że realizacja prawa do sądu może odbywać się wyłącznie w ramach proceduralnych wyznaczanych przez przepisy obowiązującego prawa. Domagając się przeprowadzenia kontroli sądowoadministracyjnej strona musi liczyć się z szeregiem obowiązków ciążących na niej z mocy ustawy. Ograniczenia prawa do sądu nie stanowi w szczególności obowiązek ponoszenia przez podmioty dochodzące swych praw przed sądem kosztów swojego udziału w sprawie, który – w przypadku procedury sądowoadministracyjnej – ma umocowanie w art. 199 P.p.s.a. Jakkolwiek instytucja prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych została przewidziana w ustawie w celu zagwarantowania prawa do sądu podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, to jej zastosowanie w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek.
Odmowa przyznania prawa pomocy miała, jak wykazano powyżej, podstawę w obowiązujących i zgodnych z Konstytucją RP przepisach prawa, stąd nie mogła zostać uznana za naruszenie art. 45 Konstytucji RP. Jako nieporozumienie należy potraktować powoływanie się przez skarżącą na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 78 Konstytucji RP, który statuuje zasadę dwuinstancyjności, tym bardziej że spółka nie sprecyzowała na czym konkretnie miałoby polegać naruszenie tej zasady.
Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. Odnosząc się do wniosku strony o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z art. 209 P.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady nie jest zatem uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 P.p.s.a. Zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, jako kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 P.p.s.a.), może zostać zasądzony w przedmiotowej sprawie dopiero w razie wydania jednego z orzeczeń, o których mowa w art. 209 P.p.s.a.