Uzasadnienie
Postanowieniem z 30 grudnia 2009r. sygn. akt III SA/Wa 1839/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S. N. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF S. N. (dalej "Skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Jako uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazał bardzo zły stan zdrowia, niewspółmierne do otrzymywanej emerytury wysokie koszty leczenia. Oświadczył, że posiada wielotysięczne zadłużenie, a brak wystarczających środków na leczeni grozi wcześniejszą ciężką chorobą lub śmiercią. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną W..
Skarżący z żoną posiada rozdzielność majątkową. W skład swojego majątku Skarżący zaliczył dom o powierzchni 90 m² (współwłasność z żoną) oraz mieszkanie o powierzchni 42,5 m². skarżący oświadczył, że z tytułu emerytury otrzymuje miesięczny dochód w kwocie 2.680 zł netto natomiast jego żona z tego samego tytułu dochód w kwocie około 1.450 zł netto. Wskazał, że posiada wielotysięczne długi w tym z tytułu niezapłaconego podatku w kwocie 700 zł oraz za leczenie stomatologiczne 600 zł. Podniósł, że z tytułu podatku za odziedziczone mieszkanie poniósł wydatek w kwocie 1.200 zł. Natomiast koszty leczenia prywatnego wzrosły o 50%. Skarżący wyjaśnił, że trudności finansowe mają swoje źródło w długotrwałym procesie sądowym o zwrot wyłudzonej pożyczki.
W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przedłożenie dokumentów obrazujących sytuację majątkową, Skarżący wniósł o przesłanie mu pisma pozbawionego wad formalnych oraz przedłużenie terminu do złożenia dokumentów źródłowych o dwa tygodnie, licząc od daty otrzymania przez niego nowego wezwania.
W wydanym 30 grudnia 2009r. postanowieniu, WSA w Warszawie wskazał, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona jest zobowiązana ponieść koszty sądowe. Możliwość przyznania prawa pomocy jest więc uzależniona od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie pełnych kosztów postępowania będzie wiązało się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego jego i rodziny. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku i przesłanek wymienionych w treści art. 246 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej ppsa.
Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w celu wyjaśnienia jej rzeczywistej sytuacji finansowej należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji.
Sąd I instancji stwierdził, że Skarżący nie uprawdopodobnił faktu ponoszenia wysokich kosztów leczenia, a jego oświadczenia w tym zakresie pozostały gołosłowne. Opierając się natomiast o dane zawarte w formularzu "PPF" Sąd uznał, że osiągane przez Skarżącego dochody nie wskazują, iż poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduję uszczerbek w kosztach jego utrzymania koniecznego. Skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie netto 2.680 złotych i posiada znaczny majątek nieruchomy – dom oraz mieszkanie. Ponadto fakt prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych oraz ponoszenia kosztów utrzymania nieruchomości oraz lokalu mieszkalnego wynika z samodzielnej decyzji Skarżącego i jego żony – niezależnie od uzasadnienia takiego wyboru. Istnienie zaś między małżonkami rozdzielności majątkowej nie uchyla zasady wynikającej z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl której małżonkowie są obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie, w którym m.in. podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pominął fakt wezwania do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego, pismem nie spełniającym wymogów formalnych pisma urzędowego. Wskazał również, że wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpatrywano w szerszym zakresie niż było to intencją jego autora oraz że w postanowieniu zawyżono wysokość emerytury żony skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle art. 246 § 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie, zawarty w przepisie art. 246 § 1 ppsa zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd przyznaje taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.
W świetle powyższego należy uznać, że Strona miała obowiązek nie tylko na urzędowym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazać okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku, ale również miała obowiązek – na wezwanie sądu – przedstawić wymagane dokumenty obrazujące jej sytuację majątkową. Udzielenie prawa pomocy osobom fizycznym jest obligatoryjne, gdy strona udowodni brak środków na poniesienie kosztów postępowania. Wskazanie natomiast pewnych okoliczności na urzędowym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie oznacza udowodnienia tych okoliczności. Poza tym, Sąd I instancji miał prawo domagać się szerszego zobrazowania sytuacji majątkowej Skarżącego, wykraczającego poza okoliczności wskazane we wniosku. Pozwoliłoby to na pełniejszą ocenę zasadności wniosku. Z kolei z danych zawartych w formularzu "PPF" nie wynika aby skarżący spełniał przesłanki z art. 246 ppsa.
Równocześnie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zawarty w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący miał możliwość zgromadzenia w odpowiednim terminie żądanych dokumentów. Postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie toczy się od 2008r. Składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący powinien spodziewać się, że dane zawarte w formularzu "PPF" będą musiały zostać uzupełnione i zawczasu je zgromadzić lub też w ich gromadzeniu skorzystać z pomocy osób bliskich.
Nie zasługuje na uwzględnienie argument zażalenia, że w postanowieniu pominięto fakt, że wezwanie o nadesłanie dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego skarżącego, zawierało braki formalne. W toku postępowania skarżący nie wskazał jakie braki zawiera to pismo i dlaczego czynią one zawarte w nim wezwanie niemożliwym do wykonania. Znajdujące się w aktach sprawy wezwanie z 29 października 2010r. sporządzono prawidłowo. Zawiera ono dane umożliwiające identyfikację sprawy, treść żądania, termin jego realizacji, informację o rygorze oraz podpis autora. Tym samym jego skuteczne doręczenie w dniu 24 listopada 2010r. rozpoczęło bieg terminu do nadesłania wskazanych w nim dokumentów.
Ze sposobu wypełnienia rubryki nr 4 formularza "PPF" nadesłanego przez skarżącego w dniu 15 lipca 2009r. wynika, że wnosił on o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Z tej przyczyny argument, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji rozpatrywał wniosek o przyznanie prawa pomocy w innym zakresie niż wnosił o to jego autor, jest niezrozumiały.
Za nieuzasadniony również należy uznać zarzut nieprawidłowej oceny stanu majątkowego żony skarżącego poprzez zawyżenie wysokości jej emerytury. We wskazanym wyżej formularzu skarżący podał, że emerytura W. N. wynosi około 1450 zł. Taką też, przybliżoną kwotę, przyjął Sąd I instancji.
Wskazać należy, że pozostałe wywody zażalenia, jakkolwiek obrazujące ciężką życiową sytuację skarżącego, nie odnoszą się bezpośrednio do zaskarżonego postanowienia i nie uzasadniają uznania, że zostało one wydane z naruszeniem prawa.
Mając na względzie powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa. orzekł jak w sentencji.