Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r., I SA/Go 79/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił A. C. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że nie jest w stanie ponieść ciężaru wpisu sądowego od skargi w wysokości 1805,00 zł, ponieważ nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani ruchomego, a jedyne dochody z zatrudnienia jakie uzyskuje to wynagrodzenie z zatrudnienia na 1/8 etatu w wysokości 150 zł miesięcznie. W tej sytuacji, zdaniem wnioskodawcy, poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku dla jego sytuacji bytowej jest niemożliwe.
Przedstawione we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach skarżącego zostało uznane za niewystarczające do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i z tego powodu skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów: wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za dwa miesiące poprzedzające datę złożenia wniosku; odpisów zeznań podatkowych skarżącego za lata 2011 i 2012; zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia netto skarżącego uzyskanego w trzech miesiącach poprzedzających miesiąc, w którym złożono wniosek oraz oświadczenia skarżącego o miesięcznych kosztach utrzymania z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na określone cele z podaniem źródła finansowania wydatków. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył odpis zeznania podatkowego za rok 2011, zaświadczenie o zarobkach za lata 2012 i 2013, odpis umowy zwrotu pożyczki oraz oświadczenie o wysokości i strukturze miesięcznych wydatków.
Dodatkowo poinformował, że od połowy 2012 roku pozostaje na utrzymaniu swojej matki, u której zamieszkuje, a także, że w latach 2011 i 2012 uzyskał dodatkowe dochody z pracy na umowę zlecenie które w całości przeznaczył na zwrot zaciągniętej wcześniej pożyczki. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych.
2. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu zwolnienia z kosztów sądowych, w uzasadnieniu stwierdzając, że zwolnienie z kosztów sądowych jest dopuszczalne, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na ich finansowanie. W ocenie Sądu po dokonaniu takiego zestawienia wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Podkreślono, że skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania Sądu zobowiązującego go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, w szczególności będąc wezwanym do złożenia nie przedstawił wyciągów ze swoich rachunków bankowych oświadczając że nie posiada żadnych. W wyniku zaniechania skarżącego Sąd nie dysponował kompletnym materiałem dowodowym, który pozwoliłby na sprawdzenie czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości.
Zdaniem Sądu, jeżeli skarżący faktycznie nie posiadałby dochodów pozwalających na pokrycie kosztów jego utrzymania, na matce skarżącego pomimo jego dorosłości mógłby ciążyć obowiązek alimentacyjny. Wobec powyższego przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego, nie mogła zostać pominięta sytuacja materialna jego matki. Ponadto Sąd zarzucił, że określając swoją sytuację skarżący nie wyjaśnił z jakich przyczyn mimo zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, od dłuższego czasu nie podjął prób zmiany sytuacji i podjęcia pracy w pełnym wymiarze.
3. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący powtórzył argumentację przedstawioną we wcześniejszych pismach, a dodatkowo oświadczył, że nie prowadzi ze swoją matką wspólnego gospodarstwa domowego i pozostaje z nią w złych stosunkach, w związku z czym nie mógł wskazać we wniosku dochodów matki ponieważ ich nie zna. Odniósł się także do zarzutu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nieprzedstawienie wyciągów z rachunków bankowych, stwierdzając, że przedłożenie takich dowodów nie było możliwe ponieważ skarżący obecnie nie posiada konta bankowego.
4. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie jest bezzasadne. Za właściwy i wystarczający dla odmowy przyznania prawa pomocy polegającej na zwolnieniu z kosztów sądowych należy uznać zarzut niewystarczającego udokumentowania sytuacji majątkowej skarżącego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązek ponoszenia kosztów jest zasadą, a przyznanie prawa pomocy następuje jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Nie ma wątpliwości co do tego, że zawarty w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: "p.p.s.a." zwrot "gdy wykaże" przenosi ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego na stronę, która chce skorzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy. Wykazanie faktu negatywnego, to jest niemożności poniesienia kosztów sądowych, wymaga kompleksowego przedstawienia faktów pozytywnych, w tym przypadku stanu majątkowego, a przedstawiony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala ustalić w sposób całościowy sytuacji materialnej skarżącego.
Owszem, skarżący nie ma obowiązku posiadania konta bankowego, jednakże zauważyć należy, że negatywne skutki braku posiadania rachunku w banku i w konsekwencji – brak możliwości wykazania swojej sytuacji finansowej obciąża skarżącego. Ponadto, skarżący nie odniósł się do swoich możliwości zarobkowych, podczas gdy z akt sprawy wynika, że możliwości takie posiada. Wskazuje na to chociażby zeznanie podatkowe za rok 2011, z którego wynika łączny dochód skarżącego w kwocie 61.964,40 zł. Za rok 2012 skarżący nie przedstawił zeznania podatkowego, jednakże dokumenty zgromadzone w toku postępowania wskazują, że dysponował w tym okresie niebagatelnymi kwotami. Świadczyć może o tym chociażby umowa zwrotu pożyczki zawarta pomiędzy skarżącym a E. O., opiewająca na kwotę 160.000 zł. Tego rodzaju okoliczności powodują, że twierdzeń skarżącego o braku dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych nie sposób uznać za wiarygodne.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.