Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy sygn. akt I SA/Bd 551/11 odmówił J. G. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 12 maja 2011 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową. Podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z trójką dzieci w wieku 18, 13 i 2 lata. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 150 m² na działce o pow. 550 m². Dochód gospodarstwa domowego wynosi 2.000 zł miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawca oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości około 1.500 zł. Ponadto posiada również wierzytelności na kwotę około 200.000 zł, z czego zdaniem strony, ściągalna jest kwota około 30.000 zł.
Rozpatrując złożony wniosek, Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 7 września 2011 r. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał zasadności swojego wniosku.
W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że dom mieszkalny w L., który jest jego własnością obciążony jest kredytem hipotecznym w CHF. Z powodu wzrostu wysokości raty, która obecnie wynosi ponad 2.000 zł, wnioskodawca wynajął nieruchomość. Podał, że nie posiada oszczędności, ani wartościowych nieruchomości. Wskazane wierzytelności w kwocie 200.000 zł są trudne do ściągnięcia. W stosunku do skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe, strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który umożliwi jej prawo do obrony.
Rozpatrując złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd wezwał wnioskodawcę na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, emerytury, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat; udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania; oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu, oświadczenia o posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący podał, że odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata zaginęły, w związku z czym zasugerował zwrócenie się Sądu o te odpisy do Urzędu Skarbowego w G.. Wnioskodawca przedstawił wyciąg z kont bankowych w ING Banku Śląskim S.A. Podał, że nie posiada lokat. Załączył kopię umowy o pracę w "J." sp. z o. o. oraz kopię umowy najmu lokalu w L. Wskazał, że mieszkanie, które zajmuje jest mieszkaniem służbowym, za którego używanie nie ponosi żadnych opłat. Wszelkie koszty związane z mieszkaniem, w tym koszty ogrzewania, energii elektrycznej, gazu, wody oraz koszty paliwa, samochodu służbowego oraz telefonu pokrywa pracodawca, firma "J.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Sąd pierwszej instancji analizując przesłane przez skarżącego dokumenty stwierdził, że z tych informacji nie jest możliwe ustalenie sumy posiadanych przez stronę środków pieniężnych, albowiem pomimo wezwania Sądu, skarżący nie złożył wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a przekazane w tym zakresie informacje są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Z przedłożonego wyciągu nie wynika bowiem, jakiego okresu wyciąg ten dotyczy, na jaki dzień salda te zostały sporządzone.
Ponadto, z powodu niepełnego wydruku tego wyciągu, niejasne (nieczytelne) są również kwoty na nim wskazane. Niejasne są również przekazane informacje w zakresie posiadanej nieruchomości w L.. Sąd zaznaczył, że strona w złożonym sprzeciwie podała, że zmuszona była wynająć przedmiotową nieruchomość, natomiast z przedłożonej umowy najmu z dnia 3 stycznia 2011 r. wynika, że skarżący jest właścicielem całego budynku biurowo-mieszkalnego położonego w L., a wynajmowany jest jedynie lokal nr 1 znajdujący się na pierwszej kondygnacji. Ponadto, pomimo wezwania Sądu, skarżący nie przedłożył odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, co uniemożliwia weryfikację osiąganych i wykazanych przez stronę w niniejszym postępowaniu dochodów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Dodał, że nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Dlatego też za niezasadny uznał wniosek strony, aby to Sąd wystąpił do Urzędu Skarbowego w G. w celu uzyskania odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata.
Ponadto odnosząc się do wskazywanej przez stronę okoliczności spłacania kredytu hipotecznego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przyznanie przez bank kredytu świadczy niewątpliwie o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy. Skoro wnioskujący go zaciągnął, to musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn., że oceniał swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie podana przez stronę wysokość miesięcznej raty kredytu hipotecznego uzasadnia stwierdzenie, że skarżący zaciągając kredyt dokonał analizy przychodów i wydatków, z której wywiódł, iż podana przez niego w sprzeciwie kwota ponad 2.000 zł nie będzie na tyle obciążać budżetu domowego, aby uniemożliwiać zaspokajanie potrzeb rodziny.
Strona nie zgodziła się z powyższym postanowieniem i wniosła zażalenie. Według opinii skarżącego Sąd pierwszej instancji wyciągnął mylne wnioski, odmawiając przyznania mu prawa pomocy. Uważa, że jego sytuacja majątkowa nie została sprawdzona dość wnikliwie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu. W związku z tym zażalenie skarżących podlega oddaleniu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przyznanie tego prawa stanowi odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego, wynikającej z art. 199 P.p.s.a. i może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z w.w. przepisem P.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "gdy wykaże" jednoznacznie wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694).
Jak wskazano w art. 246 § 1 pkt 1 wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów będzie niemożliwe. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.
W niniejszej sprawie podatnik, wezwany przez Sąd pierwszej instancji do złożenia określonych dokumentów tj. zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, wyciągu z rachunków bankowych i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy nie nadesłał wnioskowanych zeznań, a złożony wyciąg z rachunków prowadzonych przez ING Bank Śląski S.A. jest niewystarczający do oceny zgromadzonych w tym banku środków – jest nieczytelny oraz nie jest ujęta w nim historia operacji dla każdego konta z osobna z okresu 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku.
Celnie również Sąd pierwszej instancji wytknął podatnikowi rozbieżne zeznania dotyczące nieruchomości, której jest właścicielem, a położonej w L. – raz twierdzi, że z uwagi na wzrost raty kredytowej zmuszony jest wynająć cały lokal, a raz, że jedynie wynajmowany jest lokal nr 1 położony na parterze (umowa najmu zawarta w formie aktu notarialnego).
W ocenie zatem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sam skarżący pozbawił w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. Natomiast pozostałe informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wystarczające do wydania korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.