Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił stronie skarżącej- B. E. I. B. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Jak wynika z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym strona złożyła w dniu 31 stycznia 2008 r. Do formularza załączyła pismo, w którym żądała stwierdzenia, czy pomimo nieprowadzenia działalności gospodarczej od 1995 r., braku dochodów, rachunku bankowego, nieskładania zeznań podatkowych, bilansu i rachunku zysków ma dostateczne środki na ponoszenie kosztów sądowych. Ponadto oświadczyła, iż ani w tym, ani w innym postępowaniu sądowym nie przestawi innych dokumentów, żądanych przez sądy, bo nie ma ich obowiązku ich prowadzić. Jedyny wspólnik spółki B. W., jednocześnie reprezentujący spółkę od 1995 r. zajmuje się wychowywaniem dzieci i nie uzyskuje dochodu. Koszty korespondencji obciążają budżet jego i jego rodziny. Nieruchomość obciążona hipoteką to lokal stanowiący siedzibę spółki. Spółka ma wiele zobowiązań, których wierzyciele dochodzą od niej na drodze sądowej. W odpowiedzi na żądanie referendarza skarżąca nie przedstawiła dodatkowych informacji, żądanych przez Sąd.
Postanowieniem z dnia 21 marca 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy.
Strona złożyła sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał treść art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Wskazał, iż wykładnia tych przepisów wskazuje na to, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów sądowych przez strony (art. 199 p.p.s.a.). Sad zwrócił też uwagę, iż opłaty sądowe stanowią dochód budżetu państwa (art. 212 p.p.s.a.), więc każde zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia zmniejsza wpływy budżetowe.
Należy także przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uwzględnić zasadę powszechności i równości obywateli w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Także wnosząc o prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla niej z urzędu profesjonalnego pełnomocnika strona winna wykazać, iż nie ma środków na opłacenie pomocy prawnej.
Mając na względzie te zasady Sąd I instancji stwierdził, że z oświadczenia majątkowego strony nie wynika, ażeby miała ona trudności finansowe, uniemożliwiające jej poniesienie kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania. Nie uzupełniła ona podanych we wniosku informacji o żądane przez Sąd, choć z innych spraw, jakie toczą się ze skarg strony przed tym Sądem, znany był jej charakter żądanych danych, pozwalających na ocenę jej sytuacji majątkowej. Nie przedstawiła zatem ani bilansu zysków i strat, ani wyciągów z rachunków bankowych, ani zestawienia należności i zobowiązań, nie wskazała źródeł finansowania działalności, nieruchomości i źródeł utrzymania członków zarządu. Nie wskazała też, jakie podjęła czynności w celu dokonania dopłat przez wspólników.
W ocenie Sądu uchyliła się więc od wykazania swojej sytuacji majątkowej, co skutkuje negatywnymi dla niej konsekwencjami.
Sąd wskazał ponadto, powołując się na poglądy orzecznictwa, iż spółka z o.o. nie może powoływać się na brak środków, gdy nie żądała od wspólników dopłat. W tym przypadku strona nie wykazała też, iż jej jedyny wspólnik nie jest w stanie ich dokonać. Ponadto nie może ona tłumaczyć się niesporządzeniem bilansu i rachunku zysków i strat, skoro obowiązek sporządzania takiego dokumentu ciąży na niej z mocy przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U.z 2002 r., Nr 76,poz. 694 ze zm.).
Strona nie wskazała też swoich zobowiązań, nie uprawdopodobniła, że dochodzone są one na drodze sądowej. Sąd pokreślił zresztą, iż zobowiązania z tytułu kosztów sądowych podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, iż podane przez skarżącą informacje co do wysokości kapitału zakładowego i stwierdzenie, iż nie prowadzi ona działalności gospodarczej nie dają podstaw do przyjęcia, iż strona nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania.
W zażaleniu na to postanowienie strona skarżąca wniosła o jego zmianę i uwzględnienie wniosku. Zarzut naruszenia art. 246 § 2 p.p.s.a. oparła na treści postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy –Mokotowa z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt XVI Co 453/08. Postanowieniem tym zwolniono stronę skarżącą od kosztów sądowych w całości i przyznano jej pełnomocnika z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 302281). Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności czy prawidłowe wypełnienie formularza (por. pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, opubl. w Lex pod nr 302287).
Sąd ma prawo, uznając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi nimi(na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony, dotyczących jej stanu majątkowego (tak Europejski Trybunał Spraw Człowieka w sprawie Jedamski i Jedamska przeciwko Polsce, skarga nr 73547/01).
W tym przypadku strona złożyła wniosek na odpowiednim formularzu. We wniosku tym nie podała właściwie żadnych danych co do jej sytuacji finansowej, a odniosła się do treści skarżonego przez nią orzeczenia Sądu. Pewne dane co do tej sytuacji zostały podane w załączonym do formularza piśmie, Sąd I instancji zasadnie jednak uznał je za niewystarczające. Nie nadesłała też żadnych informacji w odpowiedzi na żądanie referendarza, choć, jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny, do sporządzania niektórych z żądanych dokumentów zobowiązują ją przepisy prawa. Poza lakonicznym stwierdzeniem, iż jedyny wspólnik zajmuje się od 1995 r. wychowywaniem dzieci nie wyjaśniła, jakie ma on źródła utrzymania i czy istotnie nie może dokonać dopłat na rzecz spółki. Zauważyć zresztą należy, iż wpis w tej sprawie wynosi jedynie 100 zł.
Za uwzględnieniem wniosku strony nie może też przemawiać przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych i pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed sądem powszechnym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna wykazać, iż spełnia przesłanki do jego udzielenia w tym konkretnym postępowaniu. Sąd meriti musi zatem dysponować niezbędnymi danymi i dokonać ich oceny we własnym zakresie. W tym przypadku strona nie przedstawiła, jak wskazano wyżej, dokumentów pozwalających przyjąć, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania i że podejmowała jakiekolwiek starania, aby środki te uzyskać. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając jej wniosek uznał, iż nie wykazała ona braku środków na poniesienie kosztów sądowych w tym, konkretnym postępowaniu.
Z tych względów zażalenie jako bezzasadne należało oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.