Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 marca 2010 r., sygn. akt lII SA/Wa 52/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej WSA, odmówił Z. T. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. Podstawą prawną powyższego orzeczenia WSA był art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), określanej dalej, jako p.p.s.a.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynikało, że Z. T. dalej jako "Skarżąca" w niniejszej sprawie, wniosła na urzędowym formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że w związku ze sporem z urzędem skarbowym zostały zajęte środki pieniężne oraz samochody. Do majątku zaliczyła dom i nieruchomość rolną (współwłasność), podając że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem i synem. Mąż uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości 3.400 zł. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu czego uzyskuje dochód na kwotę 2.500 zł. Zaznaczyła przy tym, że od czerwca 2009 r. jest na zasiłku rehabilitacyjnym ze względu na stan zdrowia i w tym czasie prowadzeniem działalności zajmuje się jej mąż. Postanowieniem z dnia 8 marca 2010 r., referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, iż w jej ocenie spełnia przesłanki zawarte w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.
Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., zaś przedstawione we wniosku dochody uniemożliwiają jej poniesienie wpisu sądowego bez uszczerbku na majątku. Uiszczenie wpisu w ocenie Skarżącej może spowodować zachwianie gospodarką finansową jej rodziny.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, WSA między innymi zauważał, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprawie niniejszej WSA rozważył również znaczenie podnoszonej przez Skarżącą okoliczności, że została ona wezwana do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed WSA, aktualnie w łącznej wysokości 2.648 zł. WSA znany był także fakt złożenia dwóch skarg przez męża Skarżącej (zarejestrowanych pod sygn. akt III SA/Wa 49 i 50/10), od których wpisy wynoszą 2.634 zł (łącznie małżonkowie zobowiązani są zapłacić 5.282 zł). Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz przedstawionych przez nią danych o sytuacji finansowej WSA stwierdził, że w jej przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują.
Na powyższe postanowienie, Z. T. złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy.
W uzasadnieniu Skarżąca między innymi wskazywała, że nie znajduje potwierdzenia dokonywanie oceny możliwości zarobkowych wnioskodawcy, czy też wskazywanie, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna planować wydatki związane z postępowaniem sądowadministracyjnym przed wszczęciem tego postępowania. W jej ocenie udowodniła ona podstawę swojego wniosku. Wykazała dotychczasowe osiągane zarobki oraz wskazała swoją sytuację finansowa i rodzinną. Wskazane dochody, zdaniem Skarżącej, uniemożliwiają poniesienie przedmiotowej opłaty sądowej bez uszczerbku na jej majątku. Mogą ponadto spowodować zachwianie gospodarką finansową Skarżącej i jej rodziny.
Nie można przy tym uznać, że Skarżącą stać na poniesienie opłaty sądowej, w sytuacji, gdy w okresie wcześniejszym Skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i dokonała wypłaty na jego rzecz Kancelarii Prawnych określonego wynagrodzenia. Zdarzenia te, miały bowiem miejsce w okresie wcześniejszym i nie oznaczają, że obecnie równowartość kwot wypłaconych Kancelariom Prawnym jest w posiadaniu Skarżącej. Wreszcie dokonane przez WSA ustalenie wynagrodzenia Skarżącej oraz jej współmałżonka z różnych źródeł ustalone zostało przez WSA w skali roku 2009 r. i dotyczyło zarówno osiągniętego w 2009 r. zysku z działalności gospodarczej – 3.636,28 zł, jak i dopłat z ARiMR w kwocie łącznej 8.876,26 zł, co daje łącznie w skali roku 2009 kwotę 12.512,54 zł. Kwoty te, podkreślała Skarżąca, dotyczą jednak 2009 r. Inne dochody osiągane przez współmałżonka Skarżącej wynoszą w skali miesiąca 3.900,00 zł brutto, co daje ok. 2.575,00 zł netto miesięcznie.
Takie kwoty w skali miesiąca pozwalają na ustalenie, że Skarżąca łącznie ze współmałżonkiem uzyskują dochód miesięczny na poziomie ok. 3600,00 zł netto. W tej sytuacji poniesienie przez Skarżącą opłaty sądowej w niniejszej sprawie, przekracza jej możliwości finansowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do regulacji z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa. W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 27 lutego 2009 r., I Fz 358/08; z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07– nie publikowane).
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż WSA właściwie ocenił wniosek Skarżącej. Słusznie Sąd administracyjny I instancji podkreślał, że poniesienie przedmiotowej opłaty sądowej, nie wpłynie na budżet domowy małżonków w taki sposób, iż doprowadzi do zachwiania podstaw ich egzystencji. O zdolności poniesienia kosztów wpisu, świadczy w szczególności fakt, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (samodzielnie oraz w formie spółki cywilnej), z której uzyskuje znaczne przychody. Przychody te powinny być oceniane zarówno z perspektywy roku 2009, jak również roku 2010. Nie ma podstaw do wyłączania spod oceny Sądu sytuacji majątkowej Skarżącej z roku 2009, tym bardziej, że wniosek w sprawie przyznania prawa pomocy został złożony właśnie w danym roku. Słusznie zatem zauważał WSA, że Skarżąca w 2009 r. z działalności prowadzonej na własne nazwisko uzyskała przychód w wysokości 165.781,28 zł (opodatkowany ryczałtem).
W tym samym roku działalność w formie spółki cywilnej (wraz z mężem) przyniosła przychód w wysokości 367.685,15 zł. Koszty uzyskania tego przychodu wyniosły natomiast 364.048,58 zł (co daje dochód w wysokości 3.636,57 zł). Jak wynika z wyjaśnień Skarżącej działalność powyższą prowadził w 2010 r. mąż Skarżącej (z upoważnienia i jako współwłaściciel), gdyż od czerwca 2009 r. przebywa ona na świadczeniu rehabilitacyjnym, którego wysokości jednak nie ujawniła. Natomiast mąż Skarżącej – obok dochodu z prowadzonej wspólnie działalności - pobiera także wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 3.400 zł. Dodatkowo należy także zauważyć, że E. J. T., mąż Skarżącej pełni funkcję wiceprzewodniczącego Rady Gminy, otrzymując z tego tytułu należne mu diety. Skarżąca otrzymuje także dopłaty z ARiMR. W 2009 r. wypłacono jej z tego tytułu kwotę 8.876,26 zł. W sprawie nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w toku postępowania podatkowego i sądowego, Skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.
Z materiału dowodowego ocenionego przez WSA wynika, że Skarżąca w październiku 2009 r. wpłaciła kwotę 6.100 zł na rzecz Kancelarii Radców Prawnych w W.. Jak podaje sama Skarżąca dochody osiągane w 2010 r. przez współmałżonka Skarżącej wynoszą w skali miesiąca 3.900,00 zł brutto, co daje ok. 2.575,00 zł netto miesięcznie. Powyższe kwoty w skali miesiąca (przy założeniu, że dochód z działalności gospodarczej i z tytułu dopłat z ARiMR pozostają na identycznym poziomie w 2010 r.) pozwalają na ustalenie, że Skarżąca łącznie ze współmałżonkiem uzyskują dochód miesięczny na poziomie ok. 3.600,00 zł netto.
W tym stanie rzeczy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego poniesienie przez Skarżącą opłaty sądowej w niniejszej sprawie, nie przekracza jej i jej męża, możliwości finansowych.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia unormowań będących podstawą prawną do wydania zaskarżonego orzeczenia WSA.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).