Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 733/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 10 października 2012 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w sprawie wyłaniają się istotne wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Związane są one między innymi z oświadczeniem skarżącego, według którego od dnia 1 listopada 2012 r., tj. w okresie następującym bezpośrednio po dniu wydania zaskarżonej decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. w wysokości 424.228 zł. Jego miesięczne dochody ze stosunku pracy uległy obniżeniu z kwoty 1.500 zł do kwoty 200 zł brutto. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, B. P. osiąga dochody z tytułu zatrudnienia na stanowisku zaopatrzeniowca - kierowcy w K. Sp. z o. o. W świetle zawartych bazie internetowej, danych Krajowego Rejestru Sądowego, Prezesem Zarządu tej Spółki jest M. P. Skarżący nie wyjaśnił z jakich powodów jego wynagrodzenie uległo diametralnemu zmniejszeniu od dnia 1 listopada 2012 r. Nie wskazał też, jaki stosunek pokrewieństwa łączy go z Prezesem Spółki, w której jest zatrudniony.
Zdaniem Sądu, twierdzeń skarżącego o trudnej sytuacji finansowej nie potwierdzają ustalenia w zakresie posiadanego majątku w postaci akcji T. S.A. o wartości nominalnej 4.675.000 zł. Ujawniona w Krajowym Rejestrze Sądowym wartość kapitału zakładowego tej Spółki oraz wartość nominalna objętych przez skarżącego akcji wskazuje na znaczną wartość tego majątku. Pomimo zaś twierdzeń strony o złożonym wniosku o ogłoszenie upadłości, Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, co wprost wynika z informacji zawartej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Strona nie wykazała też w należyty sposób zerowej wartości rynkowej posiadanych akcji. Niepoparte przekonywującymi dowodami oświadczenie strony w tej kwestii jest niewystarczające. Dowodu potwierdzającego taką wartość nie stanowi zaś dołączona do akt decyzja z dnia 17 stycznia 2013 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności jednego z członków zarządu za zaległości podatkowe tej Spółki w podatku od nieruchomości za 2008 r., w uzasadnieniu której wskazano jedynie na bezskuteczność prowadzonej względem Spółki T. egzekucji oraz z przyczyn formalnych, Jej wniosku o ogłoszenie upadłości.
Sąd wskazał, że wątpliwości związane z sytuacją majątkową strony wyłaniają się ponadto na tle podanej przez nią wysokości wynagrodzenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika z wyboru. Zważywszy bowiem na wartość przedmiotu zaskarżenia (424.228 zł), stan skomplikowania sprawy, a także obszerność zgromadzonego w niej materiału dowodowego, niewiarygodne wydaje się oświadczenie co do tego, że wynagrodzenie ustanowionego przez stronę adwokata wynosi 1 zł + podatek VAT.
W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono mu błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że skarżący dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych. Wniesiono o orzeczenie co do istoty. Zaznaczono, że wynagrodzenie ustanowionego w sprawie pełnomocnika jest kształtowane w oparciu o swobodę woli stron. Wynagrodzenie wskazane w oświadczeniu wynika z prowadzenia niniejszego postępowania "pro bono".
W niniejszej sprawie stosowne oświadczenie zostało złożone i brak jest jakichkolwiek dowodów podważających jego prawdziwość. Przekonanie Sądu w tym zakresie nie jest wystarczające. W niniejszej sprawę Sąd nie wystąpił o dodatkowe dowody dotyczące wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi, uznać więc należy tę okoliczność za udowodnioną/ uprawdopodobnioną zgodnie z twierdzeniami strony. Korzystanie z odpłatnych bądź nie usług profesjonalnego pełnomocnika nie jest przesłanką negatywną przyznania prawa pomocy.
Odnosząc się do zerowej wartości rynkowej posiadanych akcji podkreślono, że bezskuteczność prowadzonej względem T. SA egzekucji wprost wskazuje na brak jakiegokolwiek majątku, z którego można byłoby uzyskać chociażby zaspokojenie kosztów egzekucyjnych. Sytuacja majątkowa spółki jest bardzo zła, o czym świadczy złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też orzeczenie o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe. Formalny wpis w rejestrach o prowadzeniu działalności gospodarczej nie może w tym zakresie przesądzać o ocenie kondycji finansowej podmiotu. Skoro więc organ egzekucyjny w przepisanej prawem formie stwierdza, że spółka T. nie ma majątku, a zarząd tej spółki podjął działania w celu ogłoszenia jej upadłości, to trudno o inny dowód przesądzający o fakcie, że akcje tej spółki mają zerową wartość.
Uzyskiwane wynagrodzenie ze stosunku pracy zostało zmniejszone z uwagi na wymiar pracy świadczonej przez skarżącego. Stosunek pokrewieństwa łączący skarżącego z prezesem zarządu T. SA nie ma znaczenia dla oceny zdolności majątkowej i możliwości ponoszenia kosztów i opłat w niniejszym postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.
Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej.
Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy.
Odnosząc się do sytuacji materialnej wnioskodawcy, należy wskazać, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką. Ich dochody miesięczne wynoszą 1.756,34 zł. Wnioskodawca jest zatrudniony na 1/8 etatu, jednak ma szansę na podjęcie pracy zarobkowej. Nie wskazywał bowiem przyczyn uniemożliwiających mu podjęcie dodatkowej pracy. Po uiszczeniu wykazanych przez skarżącego wydatków, członkom rodziny pozostaje na utrzymanie kwota 951 zł. Wnioskodawca posiada również mieszkanie o powierzchni 60,3 m2.
Skarżący posiada także 4675 akcji w spółce akcyjnej T. o wartości nominalnej 1.000 zł każda. Jej kapitał zakładowy wynosi 6.676.000 zł Sąd opiera się na dokumentach źródłowych, które przedstawiła strona i nie ma możliwości ustalania wartości rynkowej akcji danego podmiotu gospodarczego. Na podstawie przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego na dzień 8.03 2012 r. nie można stwierdzić, że spółka ma jakiekolwiek problemy, czy też znajduje się w upadłości. Samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości czy nawet orzeczenie o ogłoszeniu upadłości danego podmiotu nie przesądza, że nie posiada on majątku.
Brak jest zatem danych, pozwalających na przyjęcie, że wartość akcji posiadanych przez wnioskodawcę jest inna niż ta wynikająca z wyciągu KRS, a tym samym, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku umożliwiającego mu uiszczenie kosztów sądowych.
Na marginesie należy dodać, że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru zależy wyłącznie od tego, jaką kwotę za świadczone usługi jest gotowy zapłacić mocodawca i za jaką pełnomocnik gotowy jest je świadczyć.
Należy również zgodzić się ze skarżącym, że stosunek pokrewieństwa łączący skarżącego z prezesem zarządu spółki nie ma znaczenia dla oceny zdolności majątkowej i możliwości ponoszenia kosztów i opłat w niniejszym postępowaniu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.