Uzasadnienie
W. C., dalej jako skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1500 zł, przedłożył 6 kwietnia 2011 r. urzędowy formularz PPF i zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku oraz przychodów. Jedynym źródłem utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego, w którym skarżący pozostaje, jest dochód w wysokości 1.400 zł miesięcznie uzyskiwany przez żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Referendarz sądowy wezwał zainteresowanego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów wymienionych w zarządzeniu z 7 kwietnia 2011 r. Skarżący nie ustosunkował się do żadnej kwestii w nim podniesionej.
Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, co skarżący zakwestionował sprzeciwem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, w postanowieniu z 13 czerwca 2011 r. I SA/Bd 177/11 powziął uzasadnione wątpliwości, czy trzyosobowa rodzina jest w stanie utrzymać się mając miesięcznie do swojej dyspozycji dochód w kwocie 1.400 zł brutto. Pomimo wezwania referendarza sądowego, skarżący nie podał, gdzie zamieszkuje oraz w jaki sposób reguluje wydatki związane z koniecznym utrzymaniem siebie oraz rodziny skoro nie zarabia i nie poszukuje wsparcia ze strony opieki społecznej, pomimo spełnienia kryteriów do jej przyznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na fakt, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych protokołu o stanie majątkowym wynika, iż skarżący zamieszkuje w wynajętym domu o powierzchni 250 m², ponosząc koszty utrzymania w wysokości 2.500 zł miesięcznie oraz prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania usług budowlanych pod firmą "E." Spółka z o.o. W tej sytuacji WSA uznał, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Skarżący, w zażaleniu z 22 czerwca 2011 r., wniósł o uchylenie tego postanowienia, względnie o jego zmianę i "zwolnienie chociażby częściowe od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych tj. wpisu od skargi w wysokości 1500 zł". Zdaniem skarżącego, jeśli wyniki analizy oświadczeń zawartych w formularzu PPF budziły wątpliwości, to należało go wezwać o uzupełnienie oświadczenia, np. o złożenie dokumentu wskazującego na rodzaj oraz wysokość miesięcznego dochodu. Według skarżącego, wezwanie sądu do złożenia innych materiałów nie było uzasadnione "realną potrzebą".
Nadto, zdaniem skarżącego, ze złożonych oświadczeń i dokumentów Sąd mógł ustalić kondycję majątkową strony. Zarzucił, że uzasadnienie postanowienia sądu zawierało sprzeczności, które nie pozostawały bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżący zwrócił uwagę na fakt, że sąd nie może odmówić przyznania prawa pomocy stronie, jeśli w konsekwencji spowodowałoby to wyłączenie albo ograniczenie jej prawa do sądu. Powołał się przy tym na poglądy wyrażone w piśmiennictwie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, Trybunału Konstytucyjnego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym, przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy to pomoc z budżetu państwa osobom, które z uwagi na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu w postępowaniu o prawo pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie jest w stanie pokryć kosztów wpisu od skargi w wysokości 1500 zł. we własnym zakresie. Przyznanie prawa pomocy może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Takich okoliczność, podobnie jak sprzeczności skutkujących koniecznością uchylenia zakwestionowanego postanowienia, skarżący nie wykazał.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo pomocy należy przyznawać tej grupie osób, dla których zdobycie środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe.
Z przedłożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z innych pism skarżącego, w tym zażalenia, nie wynika, by wątpliwości Sądu pierwszej instancji, dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego były nieuzasadnione. Z akt sądowych sprawy nie wynika też by skarżący udzielił odpowiedzi na skutecznie doręczone mu w dniu 11 kwietnia 2011 r., wezwanie z 7 kwietnia 2011 r. Z art. 255 p.p.s.a. wynika natomiast uprawnienie sądu do wezwania strony o złożenie materiałów niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie wykazał w zażaleniu, żeby którykolwiek z dokumentów, których zażądał sąd, tj. bilansowych, podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenia o wydatkach na rzecz rodziny czy tytuł prawny do lokalu mieszkalnego, nie był przydatny do ustalenia i oceny jego sytuacji majątkowej.
Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącemu i badając jego sytuację materialną, jest zobowiązany do uwzględniania i oceny wszystkich okoliczności dotyczący stanu majątkowego strony, tj. nie tylko zadeklarowanego przed sądem przez skarżącego dochodu, ale także wysokości zgromadzonych przez niego oszczędności, przychodów osiągniętych w ramach działalności gospodarczej, tytułu prawnego do posiadanego majątku, zdeklarowanego dochodu w zeznaniach podatkowych oraz środków na rachunkach bankowych. Informacji w tym względzie skarżący nie udzielił, a więc nie wykazał swojej sytuacji materialnej i tym samym uniemożliwił Sądowi przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.