Uzasadnienie
Postanowieniem z 16 stycznia 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 325/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił N. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W postanowieniu tym Sąd stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła niezbędnej dokumentacji źródłowej obrazującej jej sytuację majątkową. W piśmie z dnia 5 czerwca 2013 r. zobowiązana została do złożenia wyciągów z rachunków bankowych (historii operacji) za ostatnie sześć miesięcy. W odpowiedzi nadesłała plik dokumentów potwierdzający jedynie dokonywanie operacji wychodzących, przy czym nie była to historia operacji, a jedynie wyciągi obejmujące poszczególne transakcje. Z ich analizy wynikało, że skarżąca dokonywała przelewów, płatności kartą i wypłat z bankomatu, natomiast nie wykazała skąd pochodziły wpłaty pokrywające wydatki. Poza tym skarżąca nie jest osobą ubogą, posiada bowiem własne mieszkanie i zabudowaną nieruchomość – 2,80 ha, której racjonalne wykorzystanie może przynieść pożytki.
Sąd podkreślił, że skarżąca wezwana ponownie w piśmie z dnia 9 grudnia 2013 r. do złożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres od lipca do grudnia 2013 r. nie wypełniła w tym zakresie wezwania. Podała natomiast, że jej sytuacja materialna uległa zmianie o tyle, że nie pozostaje już na częściowym utrzymaniu rodziców, gdyż podjęła pracę i posiada stały dochód w wysokości – 2.100 zł. Wprawdzie wyjaśniła, że połowę tej kwoty przeznacza na leczenie i rehabilitację rodziców, jednak w oświadczeniu tym Sąd dopatrzył się braku konsekwencji. Skarżąca bowiem pierwotnie wskazywała, że to ona pozostaje na ich częściowym utrzymaniu, natomiast nie uprawdopodobniła w żaden sposób, aby dochody rodziców obniżyły się na tyle, by zmuszona była ich wspierać finansowo. Na marginesie jedynie należy dodać, że skarżąca ma rodzeństwo zatem ciężar ewentualnego wspomagania rodziców nie spoczywa wyłącznie na niej.
Oceniając zatem wniosek skarżącej oraz informacje nadesłane w ramach jego uzupełnienia Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem skarżąca nie wykazała jakoby nie była w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania ponieść pełnych kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu I instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony.
Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).
Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. W myśl z kolei art. 255 P.p.s.a. sąd administracyjny może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów w przypadku gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykonała w pełnym zakresie wezwań sądów do nadesłania dokumentów, które umożliwiałby pełną ocenę jej stanu majątkowego. Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że skarżąca posiada stały dochód w wysokości – 2.100 zł a także własne mieszkanie i zabudowaną nieruchomość – 2,80 ha. Prawidłowo ocenił również, że z uwagi na niewywiązanie się skarżącej z obowiązku przedłożenia wyciągów z posiadanych kont bankowych, nie jest możliwe pełne zobrazowanie jej dochodów a tym samym uznanie, że skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej, w szczególności podania źródeł finansowania wszystkich wydatków, nie pozwala przyjąć, że wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonym orzeczeniu, że nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. za uprawdopodobnioną.
Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że zażalenie Strony jako bezzasadne podlegało oddaleniu w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.