Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 647/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania skarżącemu D. G. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że z przedłożonych przez stronę pism i oświadczeń wynikało, iż D. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku i nie osiąga dochodów, a w utrzymaniu pomagają mu rodzice. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza została zawieszona na początku 2009 r., natomiast wykazane w deklaracji PIT-36 za 2008 r. dochody brutto w kwocie 3.730,54 zł pochodziły ze sprzedaży towarów zajętych przez komornika. W 2008 i 2009 roku D. G. przeszedł dwa zabiegi operacyjne i aktualnie jest w trakcie rehabilitacji. Z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć zatrudnienia czy prowadzić działalności gospodarczej.
Po wezwaniu do uzupełnienia wniosku skarżący przedstawił wyciągi z firmowych rachunków bankowych z ujemnym saldem w wysokości ok. 300 zł oraz kserokopię umowy najmu lokalu należącego do C. Sp. z o.o. w G. Ponadto wskazał m. in., że formalnie jest w związku małżeńskim z I. G., jednakże pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej i nie posiada wiedzy dotyczącej wysokości jej dochodów i majątku. Skarżący ponownie zaznaczył, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy nie posiadają żadnych oszczędności, a ich miesięczny dochód wynosi ok. 1.500 zł. Jednocześnie przyznał, że jest właścicielem 80.498 udziałów w G. Sp. z o.o. w upadłości o wartości nominalnej 8.049.800 zł.
Na dalszym etapie postępowania (w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego) D. G. podkreślał, że ciąży na nim obowiązek utrzymania dwojga małoletnich dzieci, które obecnie - w związku z jego trudną sytuacją majątkową - pozostają na wyłącznym utrzymaniu matki. Skarżący podkreślił, że jego żona prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w motywach rozstrzygnięcia argumentował, że skarżący nie wykazał okoliczności dających podstawę do zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). D. G. przedstawiał bowiem wybiórczo informacje dotyczące zarówno jego sytuacji finansowej, jak i osobistej. Początkowo nie ujawniał m. in. ani faktu posiadania udziałów w spółce (o wartości przekraczającej 8 mln zł) ani pozostawania w związku małżeńskim czy posiadania dzieci.
Sąd wyjaśnił również, że dane uzyskane w innej sprawie sądowoadministracyjnej skarżącego potwierdzały, że prowadzi on z żoną wspólne przedsięwzięcia gospodarcze. Zdaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego, fakt pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej oraz nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego nie zwalnia ich z obowiązku wzajemnej pomocy (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
W zażaleniu D. G. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że strona jest w stanie uiścić wpis sądowy. Skarżący argumentował, że dochody uzyskiwane przez żonę nie mają żadnego znaczenia, gdyż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej i faktycznej separacji. D. G. wskazał ponadto, że ciąży na nim obowiązek utrzymania dwojga małoletnich dzieci. W odniesieniu do posiadanych przez niego udziałów G. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością znajdującą się w stanie upadłości skarżący podkreślił, że Sąd powinien rozważyć, czy wartość nominalna tych udziałów odzwierciedla ich wartość realną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego. Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł, że informacje dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego były przekazywane w sposób wybiórczy, co istotnie podważało wiarygodność prezentowanej przez stronę argumentacji. Uzasadnione wątpliwości mógł przede wszystkim budzić fakt niewykazania przez D. G. w formularzu PPF udziałów w spółce o znacznej wartości nominalnej (8.049.800 zł) i ujawnienie tej okoliczności dopiero na wyraźne wezwanie Sądu. Niejasne pozostawały również wyjaśnienia skarżącego odnoszące się do jego relacji z żoną. Z jednej bowiem strony D. G. twierdził, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji i rozdzielności majątkowej i nie dysponuje danymi o uzyskiwanych przez nią dochodach, z drugiej zaś pominął fakt, że I. G. posiada udziały w C. Sp. z o.o. (o wartości 50.000 zł), w której wspólnikiem jest również spółka G., należąca do skarżącego. Ustaleniu, że małżonkowie biorą udział we wspólnych przedsięwzięciach gospodarczych skarżący nie zaprzeczył zresztą w żaden sposób w treści rozpoznawanego środka zaskarżenia.
Ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych w zażaleniu wyjaśnienia wymaga, że ustrój rozdzielności majątkowej i faktyczna separacja nie wyłączają obowiązku wzajemnej pomocy między małżonkami (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Stąd też sugestie skarżącego, że dochody i stan majątkowy żony pozostają bez znaczenia dla sprawy nie mogły być ocenione jako uzasadnione. Na uwzględnienie nie zasługiwały również twierdzenia skarżącego dotyczące konieczności ustalenia przez Sąd rzeczywistej wartości udziałów w G. Sp. z o.o. postawionej w stan upadłości. W tym zakresie należy w pełni podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który w treści kwestionowanego postanowienia słusznie wskazywał, że obowiązek wykazania rzeczywistej wartości posiadanych przez stronę udziałów ciąży na skarżącym, a nie na Sądzie.
W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, iż nie dysponuje środkami dostatecznymi na poniesienie kosztów postępowania.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.