Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Op 223/11, mocą którego zwolniono S. W. i A. W. od połowy wpisu od ich skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. wraz z odsetkami, a w pozostałym zakresie ich wniosek (o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) oddalono.
W ramach wniosku Skarżący oświadczyli, iż wspólnie z nimi w gospodarstwie domowym pozostawał także pełnoletni syn, który w ostatnich dniach opuścił mieszkanie i znalazł zatrudnienie w innej miejscowości. Jako wyłączne dochody rodziny wskazano dochody A. W. z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszące miesięcznie około 2.200 zł. Wskazano też na brak nieruchomości. Rodzina zajmuje natomiast mieszkanie - na podstawie umowy użyczenia zawartej z właścicielem. Posiada samochód osobowy marki Ford Mondeo, rocznik 1994, o wartości 2.500 zł. Wnioskodawcy podkreślili następnie spadek dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej i istniejące zadłużenia z tytułu kredytów bankowych w Getin Banku (rata miesięczna 683 zł), Kredyt Banku (rata miesięczna 474 zł) oraz obciążenia z tytułu prowadzonej egzekucji należności objętej wnioskiem o umorzenie (350 zł miesięcznie). Łączny koszt bieżący utrzymania rodziny, w tym wyżywienie i koszty związane z mieszkaniem, wynosi 737 zł miesięcznie.
Na wezwanie Sądu w piśmie uzupełniającym z dnia 20.05.2011r szczegółowo wskazano istotne fakty dotyczące bieżącej sytuacji finansowej rodziny, przedkładając stosowne dokumenty potwierdzające ponoszenie wykazywanych obciążeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny na wstępie wskazał na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. Podkreślił, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę.
Sąd uznał, że uiszczenie pełnych kosztów sądowych związanych obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł stanowiłoby nadmierne obciążenie Skarżących i w zakresie połowy kwoty należnego wpisu spełniona została przesłanka wykazania niemożności jego poniesienia bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania.
Sąd wyjaśnił, że choć spłata kredytów bankowych pochłania znaczną część dochodów rodziny, to fakt ten nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, a spłata zobowiązań z tytułu kredytów nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Dotyczy to także spłaty wykazywanych przez wnioskodawcę pożyczek od osób prywatnych.
Następnie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględniania pełnych kosztów ogrzewania (faktury za zakup węgla), gdyż były to wydatki ponoszone w okresie zimowym i związane są głównie z tą porą roku.
Podsumowując dodał, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd musi rozważać z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi.
Stwierdził, że w aktualnej sytuacji finansowej Skarżących, niewątpliwie trudnej, zwolnienie ich od pełnych kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla nich doradcy podatkowego byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ewentualnych kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, którego udział na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy z połowy wpisu od skargi nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że sytuacja materialna jego rodziny jest gorsza z uwagi na przymusowe ściąganie rat zaległości podatkowej, o której umorzenie wnosi w niniejszej sprawie. Spłata pożyczki w kwocie 600 zł na rzecz prywatnej osoby, na którą powołał się Sąd, wynikała z konieczności wywiązania się z umowy, a środki na ten cel zaciągnięto z obrotu firmy, a nie z dochodu. Skarżący wskazał, że zaczyna zalegać z niektórymi bieżącymi opłatami, a w celu spłaty podatku zadłużył się wraz z żoną u osób prywatnych na kwotę 1300 zł, przy czym dalsze zadłużanie jest wątpliwe (brak bogatych znajomych).
Skarżący wskazał także na brak możliwości wycofania się z zobowiązań kredytowych, wzrost ogólnych kosztów utrzymania prywatnego i firmy, nieuczciwe działania konkurencji, a także przymusowe pozostawanie bezrobotnym, z uwagi na brak możliwości uzyskania z Urzędu Pracy dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej, z powodu zalegania z podatkiem dochodowym. Podkreślił także pogarszający się stan jego zdrowia i konieczność ponoszenia kosztów związanych z diagnostyką. Na koniec podkreślił, że rezygnacja z fachowego pełnomocnika pozbawiłaby go prawa do wniesienia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez stronę (por. art. 199 i art. 220 P.p.s.a.). Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły, a więc że uzyskanie stosownych środków jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, a nie jedynie utrudnione.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, choć sytuacja majątkowa Skarżącego i jego żony nie jest komfortowa, z całą pewnością nie można też zakwalifikować jej jako ubóstwa, które uzasadniałoby przerzucenie kosztów postępowania w ich sprawie w całości na skarb państwa, a więc w istocie na innych obywateli.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że rodzina Skarżącego uzyskuje stały dochód z działalności gospodarczej jego żony, który przewyższa ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Już choćby ten fakt powoduje, że brak podstaw do uznania, że Strona spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem nie może tu być mowy o jej ubóstwie. Jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, również fakt obciążenia budżetu Strony kredytami nie jest przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, bowiem należności prywatnoprawne nie mogą być uprzywilejowane wobec publicznoprawnych. Ogólny wzrost kosztów prowadzenia firmy przy ustaleniu, że osiąga ona stałe dochody zadeklarowane przez Stronę, pozostaje bez wpływu na treść niniejszego rozstrzygnięcia. Wzrost kosztów życia nie jest natomiast przekonujący w świetle faktu, że z domu Skarżącego i jego żony wyprowadził się syn, co automatycznie oznacza zmniejszenie tychże kosztów. Skarżący mogliby także rozważyć uzyskanie wsparcia czy pożyczki od tegoż syna, który według ich oświadczenia znalazł zatrudnienie w innym mieście.
Nie są także przekonujące argumenty Skarżącego o przymusowym pozostawaniu w bezrobociu z uwagi na niemożność rozpoczęcia działalności teatralnej, u której podstaw stoi natomiast brak możliwości uzyskania dotacji na rozpoczęcie tej działalności spowodowany zaległością podatkową. Choć zrozumiałe jest stanowisko Skarżącego o konieczności właściwego przygotowania finansowego nowej działalności, Skarżący zdaje się nie zauważać, że mógłby starać się o podjęcie tymczasowej pracy w innym charakterze, choćby dorywczej czy okresowej.
Wszystkie powyższe konstatacje wydają się być szczególnie uzasadnione w świetle faktu, że koszty postępowania, które Strona bezwzględnie musi ponieść na obecnym etapie postępowania, to 250 zł, czyli połowa wpisu od skargi. Nie są na obecnym etapie sprawy - a więc przed rozpoznaniem skargi przez Sąd pierwszej instancji - uzasadnione obawy Skarżącego o pozbawieniu go poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Rozstrzygnięcie sprawy postanowieniem będącym przedmiotem zażalenia rozpoznawanego w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny nie zamyka Stronie drogi do wniesienia kolejnego wniosku, na wypadek zmiany okoliczności sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. zażalenie oddalił.