Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 marca 2012r. sygn. akt I SA/Kr 769/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek C. sp. z o.o. w K. (dalej: Spółka) w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, Spółka nie wykazała przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów wpisu. Spółka posiada znaczny majątek w postaci długoterminowych wierzytelności na kwotę wynoszącą prawie dziewiętnaście milionów złotych, powstałych w wyniku pożyczek udzielanych innym podmiotom. Przy czym Spółka nie wskazała, aby wierzytelności te były zagrożone nieściągalnością.
Sąd podniósł, że biorąc pod uwagę wartość tych wierzytelności, za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać okoliczność, że nie są one możliwe do spieniężenia w chwili obecnej. Od podmiotu profesjonalnie prowadzącego działalność gospodarczą w tak znacznym zakresie należy wymagać, aby ją planował z zapewnieniem bieżących środków na oczywiste wydatki niezbędne, w tym koszty sądowe. Sąd wyraził pogląd, że posiadanie majątku, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy.
W zażaleniu na to postanowienie skarżąca Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca ma środki na uiszczenie kosztów postępowania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że przedłożone przez nią dokumenty w sposób oczywisty wskazują na brak środków niezbędnych do uiszczenia wpisu od skargi. Posiadanie długoterminowych wierzytelności nie przesądza o możliwości poniesienia kosztów postępowania. Są to wierzytelności z terminem spłaty ponad pięć lat, zatem Spółka nie ma możliwości ich spieniężenia.
Spółka wskazała, że odmowa przyznania prawa pomocy w oparciu o argument nieprawidłowego planowania wydatków nie znajduje uzasadnienia. Spółka nie jest bowiem zobowiązana planować wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej pod kątem przyszłych, hipotetycznych postępowań sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz.270), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie.
Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, uwzględniając jednocześnie wytyczne zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2011r. sygn. akt II FZ 808/11. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji majątkowej Spółki pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku i w aktach sprawy informacje rozważono wszelkie okoliczności istotne dla jego rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych i precyzyjnych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia.
Odmowę przyznania prawa pomocy Sąd oparł na stwierdzeniu, że skarżąca posiada znaczny majątek w postaci wierzytelności długoterminowych na kwotę wynoszącą prawie dziewiętnaście milionów złotych. Stanowisko Sądu jest w pełni uzasadnione, ponieważ osoba prawna posiadająca jakiekolwiek środki majątkowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie zawarty w zażaleniu argument, że wierzytelności tych nie można spieniężyć i przez to nie mogą stać się źródłem uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania. Skoro wierzytelności te są długoterminowe (ponad pięcioletnie) i Spółka nie żąda ich zwrotu, to należy wysnuć wniosek, że udzielenie pożyczek w tak znacznej wysokości zostało wpisane w profil prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej.
Zatem po pierwsze należy stwierdzić, że realizacja określonych celów gospodarczych nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych z wszczęciem i prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Po drugie Naczelny Sąd Administracyjny jest zdania, że w sytuacji, gdy strona dobrowolnie pozbyła się środków, z których mogłaby pokryć ewentualne koszty postępowania, to wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bezpodstawny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2007r. II OZ 977/07, z 18 października 2007r. II OZ 1032/07, z 16 kwietnia 2008r. II OZ 326/08, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z treści zażalenia wynika, że Spółka zakwestionowała wyrażony w zaskarżonym postanowieniu pogląd, że od podmiotu profesjonalnie prowadzącego działalność gospodarczą w tak znacznym zakresie należy wymagać, aby ją planował z zapewnieniem bieżących środków na oczywiste wydatki, w tym koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutu Spółki, w pełni za uzasadnione uważając stanowisko Sądu pierwszej instancji. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe. Wymóg ten dotyczy tym bardziej podmiotu udzielającego wielomilionowych pożyczek. Oznacza to, że Spółka prowadząca działalność na tak szeroką skalę winna uznać za niezbędne koszty jej funkcjonowania także koszty postępowań sądowych.
W konsekwencji należało stwierdzić, że prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że sytuacja finansowa Spółki pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.