Uzasadnienie
C. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. (obecnie D. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K.) – dalej jako "Spółka", wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 września 2011 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
Jednocześnie Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, podnosząc, że w 2010 r. w wyniku powodzi poniosła straty – zniszczeniu uległy towary oraz rzeczowy majątek trwały.
Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 3318/11 referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W wyniku wniesionego sprzeciwu WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 3318/11 odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Analizując przedłożone przez Spółkę dokumenty, przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości ciążących na niej kosztów postępowania sądowego na obecnym etapie (wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 671 zł), Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku. WSA w Warszawie zwrócił uwagę, że skala prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej jest znaczna – jej przychody i koszty sięgają wielomilionowych kwot. Przykładowo za 2010 r. przychody wyniosły 25.438.458,31 zł, zaś koszty ich uzyskania kształtowały się na poziomie 25.713.115,91 zł. Zdaniem Sądu skalę tej działalności obrazują także bieżące deklaracje VAT. W listopadzie 2011 r. wartość dokonanych przez Spółkę dostaw towarów i usług wyniosła łącznie 226.185 zł, zaś zakupów 214.933 zł. Podobnie wartości te wyglądały w miesiącach czerwiec – wrzesień 2011 r. Natomiast w październiku 2011 r. sprzedaż wyniosła 1.529.144 zł. Trudno zatem w ocenie Sądu przyjąć, że Spółka – przy tak wysokich przychodach – nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem przed sądem administracyjnym, zwłaszcza, że na obecnym etapie jedynym takim kosztem jest wpis od skargi w kwocie 671 zł. W tej sytuacji WSA w Warszawie uznał, że w niniejszej sprawie nie może mieć decydującego znaczenia odnotowany w 2010 r. ujemny wynik działalności gospodarczej, czy też strata powstała w wyniku powodzi.
Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść orzeczenia, poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca posiada dostateczne środki na poniesienia pełnych kosztów postępowania, w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na spełnienie przez skarżącą kryteriów przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, objętym wnioskiem.
W uzasadnieniu podniesiono, że Spółka przedstawiła szczegółową dokumentację przedstawiającą jej kondycję finansową, uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazano, że Sąd pierwszej instancji podstawę swego orzeczenia oparł jedynie na przychodach Spółki i z tych faktów, stanowiących jedynie część materiału dowodowego, wysnuł tezę, iż skarżąca musi być zdolna do wygospodarowania kwoty pieniężnej na poczet kosztów niniejszego postępowania. Zarzucono, że WSA w Warszawie pominął przedstawione przez stronę fakty wskazujące na koszty uzyskania przychodu, przewyższające dochód. Zdaniem Spółki wszechstronna analiza całości materiału dowodowego powinna prowadzić do wniosku, że spełnia ona przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.
Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
W myśl art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005,
- s. 628).
W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka kapitałowa. W uzasadnieniu powoływała się na swoją złą kondycję finansową, podając, że w 2010 r. w wyniku powodzi poniosła straty – zniszczeniu uległy towary oraz rzeczowy majątek trwały.
Wbrew twierdzeniom skarżącej przedstawionym w zażaleniu, należy zaaprobować konstatację Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle przychodów, jakie uzyskuje skarżąca, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą.
Niewątpliwie okoliczność, na którą powołuje się strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. powódź, w sposób bardzo niekorzystny wpływa na prowadzenie działalności gospodarczej, jednakże miała ona miejsce w 2010 r., zaś w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu świadczącego o tym, że okoliczność ta przełożyła się na sytuację finansową Spółki w kolejnych latach.
Ponadto, za nieuwzględnieniem wniosku przemawiało porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w niniejszej sprawie z obrotami uzyskiwanymi przez spółkę. Analiza możliwości płatniczych Spółki doprowadziła Sąd pierwszej instancji do słusznej konstatacji, że nie istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego.
Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1–300, wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę.
W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Spółkę dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.