Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaznaczając, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jest zatrudniony na umowę o pracę w wymiarze ½ etatu z niewielkim wynagrodzeniem, ma zasądzone alimenty w kwocie 2.000 zł na dziecko mieszkające obecnie z matką. Wnioskodawca zaznaczył, że wysokość alimentów była ustalona w oparciu o dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej, która została zamknięta, dlatego też zamierza wystąpić do sądu z wnioskiem o ich obniżenie. Podkreślił, że z uwagi na niskie wynagrodzenie i wysokość zasądzonych alimentów, w bieżącym utrzymaniu pomaga mu rodzina i znajomi. W dalszej części wniosku wykazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w skład jego majątku wchodzi nieruchomość rolna o pow. 8,54 ha, obciążona hipoteką na kwotę ok. 30 milionów. Jako źródło dochodów skarżący wskazał wynagrodzenie za pracę w wysokości 375 zł brutto.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy pismem z dnia 18 czerwca 2012 r. wezwał pełnomocnika strony do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń odnoszących się do aktualnej sytuacji materialnej skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał oświadczenie z dnia 13 lipca 2012 r., kserokopię zaświadczenia z zakładu pracy o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, kopię bilansu sporządzoną na dzień 30 czerwca 2007 r. oraz oświadczenie bez wskazanej daty. W załączonych do oświadczenia z dnia 13 lipca 2012 r. dokumentach, brak było natomiast kopii wypisu z rejestru gruntów. W oświadczeniu skarżący podał jedynie, iż nie ubiegał się o przyznanie płatności bezpośrednich z ARiMR oraz wskazał, że nie posiada rachunku bankowego, a wynajmowane przez niego mieszkanie ma powierzchnię 21 m2. Miesięczne koszty utrzymania stanowią kwotę około 1.000 zł.
Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2012 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, od którego został złożony sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 5 listopada 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie twierdzeń skarżącego oraz przedłożonych przez niego kserokopi dokumentów należało uznać, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanych zakresie. W ocenie sądu pierwszej instancji analiza twierdzeń skarżącego przeprowadzonej w oparciu o zasady logiki i doświadczenia życiowego prowadzi do wniosku, że nie przedstawił swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych, w sposób wyczerpujący i odpowiadający rzeczywistości. Zawarte we wniosku informacje są fragmentaryczne i koncentrują się na konieczności ponoszenia wydatków, które w znacznej mierze nie mają pokrycia w wykazanych dochodach.
Na powyższe postanowienie skarżący pismem z dnia 7 grudnia 2012r. wniósł zażalenie, w którym zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na rozstrzygnięcie oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.
Z kolei art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników.
Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zasadnie odmówił skarżącemu prawa pomocy wskazując, iż wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania Referendarza sądowego dokumentów, które pozwoliłby zweryfikować jego możliwości finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący pozbawił w ten sposób sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jego sytuacji materialnej. Było to szczególnie istotne wobec faktu, że zadeklarowane przez skarżącego wydatki były wyższe niż uzyskiwane dochody. Pozostałe informacje przedstawione przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej skarżącego, tylko dokumentowały poszczególny przychody i wydatki.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.