Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 maja 2003 r. sygn. akt I SA/Wr 1105/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania A. M. prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Jak ustalił sąd, kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący A. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że z powodu utraty pracy nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gospodarstwo domowe prowadzi z niepracującą żoną i jest właścicielem samochodu osobowego Renault Kangoo oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1 ha. Z przesłanych przez wnioskodawcę – na wezwanie – dokumentów wynika nadto, że w roku 2009 prowadzona przez niego działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 14.258,74 zł, przy przychodach w kwocie 21.281,34 zł. Nieruchomość rolną, wskazaną we wniosku, otrzymał w drodze darowizny z dnia 18 czerwca 2010 r. i wykorzystuje ją w celach rolniczych. Od dnia 2 lutego do 30 kwietnia 2011 r. skarżący pozostawał w stosunku pracy na okres próbny, na stanowisku Menedżera Rozwoju Sprzedaży, z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 13.750 zł brutto (umowa przewidywała także premie).
Postanowieniem z dnia 28 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy wskazując, że wnioskodawca nie spełnia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy o jakiej mowa w treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Z urzędu wskazano przy tym, że w sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 100 zł. a skarżący nie jest stroną postępowania w innych sprawach. Od postanowienia tego skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw co, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., powoduje, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd wedle reguł wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przy uwzględnieniu treści art. 199 p.p.s.a. Analiza wynikających z tych przepisów dyrektyw, pozwala na realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu przy jednoczesnym zachowaniu reguły, że przyznanie prawa pomocy w zakresie wymaganych kosztów sądowych winno wystąpić w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości, że zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, tj. obiektywnie, niemożliwe lub w znacznym stopniu zagraża jej podstawowym potrzebom egzystencji.
Rozpatrując – z uwzględnieniem powołanych kryteriów – złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, oceniany w szczególności przy uwzględnieniu sytuacji materialnej wnioskodawcy, która nastąpiła po złożeniu wniosku (umowa o pracę na okres próbny zawarta do dnia 30 kwietnia 2011 r.), Sąd nie stwierdził podstaw do jego uwzględnienia. Porównanie dochodów skarżącego z wysokością wymaganej opłaty sądowej w kwocie 100 zł nie pozwalało przyjąć, że kondycja finansowa strony wyczerpywała przesłanki przyznania prawa pomocy, o jakich mowa w treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. Uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie, w ocenie Sądu, nie mogła stanowić w szczególności okoliczność, że skarżący jest jedynym żywicielem rodziny. Z treści przedłożonej przez niego umowy na okres próbny (do 30 kwietnia 2011 r.) wynika, że będąc zatrudniony na stanowisku Menedżera Rozwoju Sprzedaży, pobierał z tego tytułu miesięczne uposażenie zasadnicze w kwocie 13.750 zł a umowa przewidywała nadto także system premiowy.
Taka wysokość wynagrodzenia, nawet przy przyjęciu, że stanowiło ono jedyny dochód rodziny wnioskodawcy, jest na tle średniej krajowej płacy wynagrodzeniem obiektywnie wysokim. Wnioskodawca nie posiada na utrzymaniu dzieci, a gospodarstwo domowe prowadzi tylko wspólnie z żoną. Zdaniem Sądu, miesięczne uposażenie w takiej wysokości pozwala na swobodne utrzymanie dwuosobowej rodziny, nawet przy uwzględnieniu konieczności ponoszenia kosztów wynajmu lokalu mieszalnego. Z tych względów, podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność braku własnego mieszkania nie mogła stanowić zasadniczego argumentu, że skarżący spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia go od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podobnie, bez znaczenia pozostaje okoliczność, że umowę o pracę z wnioskodawcą zawarto na okres próbny, tj. od 2 lutego do 30 kwietnia 2011 r., bez pewności przedłużenia stosunku pracy. Nawet bowiem przy przyjęciu, że skarżący pozostawał w stosunku pracy jedynie przez okres 3 miesięcy (co dało mu w sumie łączny dochód w kwocie ponad 40.000 zł), nie sposób uznać, że przez ten czas nie mógł wygospodarować w swoich wydatkach kwoty 100 zł na uiszczenie wymaganego wpisu od skargi.
W ocenie Sądu, wysokość otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia pozwalała bez trudności także na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika. Deklarowana, natomiast przez niego pomoc finansowa dla rodziców nie została sprecyzowana ani co do jej wysokości, ani też częstotliwości. Skarżący nie wskazał również jakichkolwiek dowodów, chociażby poprzez przelewy bankowe, że istotnie takiego wsparcia finansowego rodzicom udzielał. W zażaleniu na to postanowienie skarżący ograniczył się do przytoczenia treści jego sentencji oraz stwierdzenia, że jego wniosek nie został merytorycznie rozpoznany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym (pkt 1) lub częściowym (pkt. 2).Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym stanowi wyjątek od, wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady ponoszenie przez strony kosztów związanych z własnym udziałem w sprawie. Jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkim tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu.
W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o dostępne dokumenty, rozważono wszelkie okoliczności, także te podnoszone przez skarżącego, pozwalające na ustalenie jego rzeczywistej aktualnej sytuacji materialnej. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. Sąd uwzględnił przy tym, zarówno kwestie związane z uzyskiwanymi przez skarżącego dochodami, jak też z ponoszonymi wydatkami związanymi z koniecznymi kosztami utrzymania jego i jego żony a także wysokość należnych na tym etapie kosztów sądowych, sprowadzających się do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W ustalonych w sprawie okolicznościach należało w całości podzielić wyrażony przez Sąd pierwszej instancji pogląd, że skarżący nie wykazał aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Oznacza to, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżący w złożonym zażaleniu nie tylko ustaleń tych skutecznie nie podważył, ale nawet nie podniósł w stosunku do nich jakichkolwiek zarzutów. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.