Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z 8 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek Skarżącego Z. K. o ustanowienie pełnomocnika.
- 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika Skarżący umotywował chęcią zaskarżenia postanowienia Sądu I instancji z 21 czerwca 2011 r. o odmowie zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych. Podstawą rozstrzygnięcia Sądu były m. in. dane zawarte w formularzu PPF. Skarżący wskazał w nim, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i wnuczką w wieku 15 lat. Oboje z żoną utrzymują się z emerytur. Łączny ich dochód wynosi 4.060 zł, natomiast wydatki na utrzymanie jednej osoby wynoszą 1.517 zł miesięcznie. Skarżący posiada dwa domy, z czego jeden o powierzchni 108 m², a drugi 100 m². Skarżący wyjaśnił, że jest inwalidą II grupy i jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie dodatkowej pracy. Wnuczka Skarżącego pozostająca na wyłącznym utrzymaniu dziadków, pobiera naukę w szkole prywatnej, której koszt oszacowano na kwotę 518 zł miesięcznie (460 zł czesne oraz 700 zł roczne wpisowe). Dodatkowo Skarżący opłaca obiady w szkole (opłata za wrzesień 2010 r. wyniosła 147 zł) oraz ponosi wydatki na zakup podręczników i lektur szkolnych. Koszty utrzymania domu, w którym Skarżący mieszka zostały oszacowane przez Skarżącego na kwotę ok. 2.100 zł miesięcznie (opłata za usługi telekomunikacyjne, monitorowanie domu, opłata za telewizję cyfrową, opłaty za gaz, energię i wodę). Natomiast drugi z domów Skarżący odziedziczył po matce i aktualnie spłaca go w ratach bratu. Dom ten aktualnie jest niezamieszkany, ale remontowany dla córki i jej dzieci. Do kosztów związanych z utrzymaniem tej posesji Skarżący zaliczył energię (74,42 zł miesięcznie), monitorowanie domu (36,60 zł miesięcznie), wodę (79,96 zł/4 miesiące), gaz (242,77 zł miesięcznie), podatek od nieruchomości (1.573 zł rocznie), wywóz odpadów (70,50 zł/3 miesiące), zakup opału (2.026,41 zł).
- 3. Uzasadniając wydane postanowienie Sąd I instancji przypomniał, że sytuacja materialna Skarżącego była już przedmiotem analizy Sądu I instancji, przy okazji rozpoznawania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jakkolwiek możliwe jest wielokrotne składanie wniosków o przyznanie prawa pomocy, to jednak odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Tymczasem Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności świadczących o zmianie jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Tym samym Sąd I instancji podzielił stanowisko zaprezentowane we wcześniejszym swoim postanowieniu z 21 czerwca 2011 r. i stwierdził, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący i jego żona posiadają stałe źródła dochodu o łącznej wysokości 4.060 zł miesięcznie. Skarżący jest właścicielem dwóch nieruchomości, z czego tylko jedna zaspokaja potrzeby mieszkaniowe rodziny, a zatem koszty związane z jej utrzymaniem mogą być uznane za niezbędne. Sąd I instancji zauważył, że wydatki ponoszone na drugą nieruchomość, która jest remontowana dla córki i jej dzieci, nie są konieczne dla zapewnienia egzystencji osoby ubiegającej się o prawo pomocy i w ocenie Sądu nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Także część ponoszonych przez Skarżącego kosztów związanych z kształceniem wnuczki w prywatnej szkole, zakupem lektur szkolnych nie stanowi wydatków niezbędnych. Zdaniem Sądu ustanowienie żony Skarżącego prawnym opiekunem wnuczki nie oznacza zwolnienia rodziców od ponoszenia kosztów jej utrzymania. Skarżący zaś nie wykazał, że obowiązek alimentacyjny nie może być realizowany przez rodziców dziecka. Odnosząc się do faktu ciążącego na Skarżącym zadłużenia w bankach, gazowni, zakładzie energetycznym, czynszach i mediach Sąd podkreślił, że Skarżący udokumentował wyłącznie zadłużenie za energię elektryczną w wysokości 172,78 zł oraz za dostawę gazu do posiadanych nieruchomości. Na koniec Sąd wskazał, że zażalenie na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy nie jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim.
- 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, że najniższa płaca wynosi obecnie 1.500 zł na osobę, podczas gdy dochody Skarżącego wynoszą 1.353 zł na osobę. Skarżący ponowił wniosek o zwolnienie go od opłat sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 5. Zażalenie nie jest zasadne.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja majątkowa Skarżącego do takich z całą pewnością nie należy. Skarżący i jego żona uzyskują stały dochód z emerytur w łącznej wysokości 4.060 zł. Już choćby ten fakt powoduje, że brak jest podstaw do uznania, iż Skarżący spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy, bowiem nie może tu być mowy o trudnej sytuacji materialnej. Zwłaszcza, że trafnie Sąd I instancji zwrócił uwagę na fakt posiadania przez Skarżącego dwóch nieruchomości. Trafnie też stwierdził, że tylko wydatki związane z utrzymaniem jednej z nich – tej mianowicie, która zaspokaja potrzeby mieszkaniowe Skarżącego i jego rodziny – można uznać za niezbędne. Druga nieruchomość jest bowiem niezamieszkana, zaś w miarę posiadanych środków jest remontowana dla córki i jej dzieci. W tej sytuacji należy zgodzić się z Sądem I instancji, że koszty utrzymania tej nieruchomości (ze znajdujących się w aktach sprawy wyliczeń Skarżącego wynika, że koszty te kształtują się na poziomie ok. 1.000 zł – k. 64 akt administracyjnych) nie mogą korzystać z uprzywilejowania w stosunku do kosztów postępowania.
Dodatkowo w toczącym się równolegle postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w sprawie I SA/Ke 316/11 Skarżący wśród składników majątku wymienił mieszkanie w S. o pow. 30 m² (por. postanowienie WSA w Kielcach z 3 sierpnia 2011 r.).
Prawidłowo także Sąd I instancji wskazał, że ustanowienie żony Skarżącego opiekunem prawnym wnuczki na mocy pełnomocnictwa rodziców, nie zwalnia tych ostatnich z ponoszenia kosztów jej utrzymania, związanych choćby z nauką w szkole społecznej. Skarżący zresztą nie wykazał, że obowiązek alimentacyjny nie może być realizowany przez rodziców dziecka. Samo zaś jego oświadczenie, że studiująca i pracująca dorywczo córka nie przekazuje żadnych pieniędzy i nie pomaga finansowo jest niewystarczające. Także ze złożonego przez ojca dziecka oświadczenia nie wynika, że nie łoży on na utrzymanie swojej córki (k. 25 akt administracyjnych).
Także akcentowany przez Skarżącego fakt ciążącego na nim zadłużenia w bankach, gazowni, zakładzie energetycznym, w czynszach i mediach nie mógł skutkować udzieleniem mu prawa pomocy. W ślad za Sądem I instancji stwierdzić bowiem należy, iż okoliczności tej Skarżący nie wykazał. Udokumentował jedynie zadłużenie z tytułu dostaw gazu do obu posiadanych nieruchomości oraz energii elektrycznej.
Ogół powyższych okoliczności wskazuje, że Skarżący nie wykazał, iż opłacenie wybranego przez siebie pełnomocnika będzie się wiązało z uszczerbkiem w koniecznym dlań utrzymaniu. Ubocznie jedynie należy zauważyć, że złożenie zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim, co oznacza, iż nie jest konieczne jego sporządzenie przez profesjonalnego pełnomocnika.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.