Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 5/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił H. W. (dalej jako "Skarżąca") przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 7 września 2011 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.
Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem, oboje uzyskują dochód z tytułu emerytury (Skarżąca w wysokości 1.255,98 zł netto, mąż Skarżącej w kwocie 1.517,13 zł netto). Na utrzymaniu małżonków pozostaje studiująca córka, uzyskująca dochód z umowy zlecenia w wysokości 1.049 zł netto. Jedyny majątek małżonków stanowi mieszkanie o powierzchni 47 m2, zaś posiadane środki finansowe w całości przeznaczane są na bieżące wydatki takie, jak: czynsz za mieszkanie, opłaty za media, zakwaterowanie córki w domu studenta oraz zakup niezbędnych leków.
Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2012 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca nadesłała część żądanych dokumentów.
Po rozpoznaniu wniosku, mając na uwadze dostarczone dokumenty źródłowe, postanowieniem z dnia 24 lutego 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy.
Wobec wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu postanowienie to utraciło moc.
Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy, w wymienionym na wstępie postanowieniu z dnia 26 marca 2012 r., Sąd pierwszej instancji przytoczył regulację zawartą w art. 245 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." Sąd nie dopatrzył się zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa; wskazał przy tym, iż dochód trzyosobowej rodziny stanowi emerytura wypłacana comiesięcznie obojgu małżonkom w łącznej wysokości 2 773,11 zł netto oraz wynagrodzenie studiującej córki, które według oświadczenia wynosi miesięcznie 1.049 zł netto, co w 2011 r. pozwoliło jej osiągnąć dochód w wysokości 3 423,65 zł. Nie bez wpływu na ocenę sytuacji majątkowej Skarżącej pozostaje również okoliczność dysponowania wolnymi środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, z przedłożonych dokumentów wynika, że sytuacja życiowa wnoszącej o przyznanie prawa pomocy Skarżącej, choć trudna, to w świetle wyjątkowości przyznawania prawa pomocy nie uzasadnia uczynieniu zadość zgłoszonemu żądaniu. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wpis od skargi w niniejszej sprawie stanowi kwotę 200 zł. Otrzymywane dochody, w zestawieniu z udokumentowanymi wydatkami, dają zatem możliwość uiszczenia wpisu w pełnej wysokości, jak również zadbania o własny interes w postaci ustanowienia w niniejszej sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Zebrane dowody wskazują niezbicie na nadwyżkę uzyskiwanych dochodów nad rozchodami. Ustalenia te potwierdzają chociażby przedłożone wyciągi z konta bankowego.
W zażaleniu Skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie w całości wskazując m.in., iż jeżeli celem instytucji zwolnienia od kosztów jest zapewnienie dostępu do sądów administracyjnych osobom, którym brak środków dostęp ten uniemożliwia - to odmowa udzielenia pomocy narusza tę zasadę i uniemożliwia w sposób znaczący dostęp do Sądu ze względu na brak środków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Możliwość przyznania prawa pomocy powinna być w każdym indywidualnym przypadku wnikliwie badana, gdyż w przeciwnym wypadku, w sposób nieuzasadniony kosztami postępowania zostaje obciążony ogół obywateli.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że stan majątkowy Skarżącej pozwala jej na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Z nadesłanych przez Skarżącą dokumentów wynika, że jej sytuacja finansowa jest przeciętna i na tyle stabilna (stałe wpływy obojga małżonków z tytułu emerytury oraz dochody osiągane przez ich córkę), że nie występuje przypadek, w którym Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani też, że wydatek taki spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadniałoby przyznanie jej prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.