Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 186/15, mocą którego oddalono wniosek J. P. (dalej: skarżący, strona) o zwolnienie od kosztów sądowych.
W motywach orzeczenia sąd podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż wydatki ponoszone na działalność społecznie użyteczną oraz wysoki koszt zadłużenia uniemożliwiają mu poniesienie kosztów wpisu sądowego od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci (ur....) oraz posiada: mieszkanie w W. o pow. 85 m2, obrazy i meble o wartości ok. 3 mln zł, samochody (...), księgozbiór o wartości ok. 470 tys. zł, zegarek marki (...), 10 udziałów w kapitale zakładowym M. sp. z o.o. oraz 2000 udziałów w kapitale zakładowym K. Sp. z o.o. w likwidacji, otwartą linię sprzedażową na zakup książek wartości ok. 80 tys. zł, oszczędności w wysokości ok. 43 tys. zł i 15.900 euro, natomiast osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym - działkę w K. oraz akcje w spółkach. Dochód miesięczny skarżącego wraz z rodziną wynosi ok. 12 tys. zł miesięcznie, na który składają się wpływy z tytułu diety poselskiej i uposażenia poselskiego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd wyjaśnił, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem jest wpis sądowy od skargi w wysokości 10.566 zł.
Zdaniem sądu z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń wynika, że prowadzona przez niego działalność społecznie użyteczna oraz ponoszone koszty zadłużenia nie uniemożliwiają mu zgromadzenia (i dysponowania) oszczędności w wysokości 43.700 zł oraz 15900 euro, nie wspominając już o posiadaniu papierów wartościowych (udziałów i akcji). Skarżący dysponuje także stałymi comiesięcznymi wpływami w wysokości przekraczającej kwotę wymagalnych kosztów sądowych (wpisu od skargi) w sprawie oraz jest właścicielem ruchomości o znacznej wartości (kilka samochodów, meble, księgozbiór itp.).
Sąd na podstawie zestawienia tych faktów uznał, że skarżącego nie należy zaliczać w poczet osób ubogich, ponieważ jego majątek i dochody przekraczają wartość wskaźników charakterystycznych dla osób ubogich (informacje zawarte na stronie Instytutu Pracy i Polityki Społecznej). Co więcej, uiszczenie wymagalnych należności z tytułu wpisu od skargi z posiadanych oszczędności (euro bądź złotych polskich) czy z bieżących wpływów nie spowoduje skutku, o którym ustawodawca wzmiankował w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. "uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", ponieważ skarżący wciąż będzie dysponował wolnymi środkami pieniężnymi oraz majątkiem (ruchomym i nieruchomym) o znacznej wartości.
Argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku skarżącego nie dostarcza również podniesiona okoliczność ponoszenia wydatków związanych z zadłużeniem. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wprost wskazuje się bowiem, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne, takie jak rata kredytu hipotecznego, nie mają przed nimi pierwszeństwa.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący stwierdził, że dostatecznie wykazał, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych i "legalnie nie jest w stanie ich zdobyć", ani nie był w stanie ich zaoszczędzić. Podkreślił, że jego wydatki związane z działalnością społecznie użyteczną w świetle wysokiego kosztu obsługi zadłużenia uniemożliwiają mu opłacenie wpisu od skargi. Skarżący dodał, że posiadane przez niego rzeczy wartościowe również nie przesądzają o tym, że jest on w stanie uiścić wpis, bowiem krótki czas na zgromadzenie potrzebnej kwoty oznaczałby sprzedaż ze stratą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest bezzasadne.
Jak słusznie uwypuklił pełnomocnik skarżącego, prawo pomocy (zwane także prawem ubogich) jest instytucją wprowadzoną do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do sądu tym osobom, które, ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe.
Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy akcentował swoje zadłużenie oraz wydatki na "działalność społecznie użyteczną". Sąd pierwszej instancji prawidłowo podkreślił, że obsługa tego zadłużenia (spłaty rat kredytów i pożyczek) nie przeszkodziła skarżącemu w zgromadzeniu oszczędności przekraczających znacznie wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie, a także wysokość innych ewentualnych kosztów, które w tym postępowaniu mogą się pojawić. Już tylko z tej przyczyny wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Choć skarżący posiada znaczne zadłużenie, nie są to przecież należności wymagalne do spłaty natychmiast. Kwota ogólna zadłużenia z nich wynikająca nie obrazuje bieżących, regularnych zobowiązań skarżącego. Rzeczywiste comiesięczne wydatki stanowią bowiem raty, które skarżący spłaca z tytułu tych zobowiązań.
Skarżący dysponuje mieniem ruchomym o znacznej wartości. Nie jest rolą sądów wyręczanie skarżącego w gospodarowaniu jego majątkiem i dbanie, by sprzedał poszczególne składniki tego majątku bez straty. Sąd musi jedynie ocenić, czy skarżącego stać na uiszczenie kosztów sądowych, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną skarżącego i jego rodziny. Obiektywnie natomiast oceniając skarżący bez wątpienia dysponuje mieniem, które umożliwia mu pozyskanie środków na uiszczenie kosztów sądowych w tej sprawie. Ponadto, uwzględniwszy wysokość zgromadzonych oszczędności oraz wysokość comiesięcznych wpływów, konieczność sprzedaży mienia jest w sytuacji skarżącego jedynie hipotetyczna.
Nie może być również podstawą do zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych fakt prowadzenia przez niego działalności, którą określa jako "społecznie użyteczną". Skarżący nie sprecyzował, jaką konkretnie działalność ma na myśli i jakie wydatki (i z czego finansowane) się z tym wiążą. Tego rodzaju wydatki nie stanowią niezbędnego kosztu utrzymania skarżącego i jego rodziny. Nie może budzić wątpliwości, że wszelkie wydatki wykraczające poza utrzymanie konieczne dla skarżącego i jego rodziny nie mogą być przyczyną zwolnienia strony postępowania sądowego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W konsekwencji zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.