Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie o sygn. akt I SA/Po 30/15 ze skargi W.J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 14 stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ponownego ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2011 r. i 2012 r., Skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trzema synami. Rodzina zamieszkuje w budynku wolno stojącym o pow. 69 m2. Deklarowany dochód rodziny wynosi 2.600 zł brutto miesięcznie (działalność gospodarcza wnioskodawcy).
Natomiast z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w 2013 r. skarżący osiągnął z prowadzenia działalności gospodarczej przychód w wysokości 1.310.250,56 zł. Koszty uzyskania przychodu wyniosły 1.284.584,03 zł. Dochód za 2013 r. to 25.666,53 zł. Skarżący posiada do spłaty kredyty bankowe na łączną kwotę około 470.000 zł.
Postanowieniem z 3 czerwca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił stronie przyznania prawa pomocy.
Postanowieniem z 4 września 2014 r. o sygn. akt III SA/Po 475/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając, że wnioskodawca nie wykonał skierowanego do niego wezwania. Przedłożone wyciągi z rachunków bankowych nie potwierdzają twierdzeń zawartych w sprzeciwie, że przychody z działalności gospodarczej wpływają na zajęty rachunek bankowy i w całości są przejmowane przez komorników sądowych. W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do przyjęcia stanowiska, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, iż nie będzie on w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazał więc ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy.
Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 5 listopada 2014 r. o sygn. akt II FZ 1787/14 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. W uzasadnieniu NSA wskazał, że skarżący winien był wykazać, iż spełnia przesłanki niezbędne do przyznania mu prawa pomocy. Niemniej nie jest wystarczające do odmowy przyznania prawa pomocy stwierdzenie, że wnioskodawca nie wykonał skierowanego do niego wezwania. Skarżący przedstawił bowiem wyciągi z trzech rachunków bankowych, na których nie było we wskazanych okresach jakichkolwiek obrotów.
Sąd zwrócił uwagę na brak oceny pozostałych okoliczności przedstawionych przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Zdaniem NSA sąd I instancji powinien wziąć pod uwagę całą przedstawioną przez wnioskodawcę argumentację i dokumenty dotyczące stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego. W sytuacji powstania wątpliwości co do oświadczeń strony zasadne będzie skorzystanie z trybu, o którym mowa w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), a następnie rozważenie, czy strona wypełniła przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponownie rozpoznając sprawę w zakresie prawa pomocy, pismem z 28 listopada 2014 r., na podstawie art. 255 P.p.s.a. WSA wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Z uwagi, że nadesłane przez skarżącego do sprawy dokumenty (k. 162-177 akt sąd.) były niewystarczające dla oceny jego sytuacji majątkowej, pismem z dnia 4 lutego 2015 r., na podstawie art. 255 P.p.s.a., Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał.
Przesyłka pocztowa zawierająca powyższe wezwanie została doręczona w trybie doręczenia zastępczego i pozostawiona w aktach ze skutkiem doręczenia z dniem 23 lutego 2015 r.
Oddalając wniosek Skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że mimo dwukrotnych wezwań (referendarza sądowego oraz Sądu) Skarżący nie wykazał, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. Brak złożenia przez Wnioskodawcę odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, bowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania.
Powyższe postanowienie Skarżący zaskarżył zażaleniem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 1) P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nieudzielanie przez Skarżącego wskazanych w wezwaniu informacji uniemożliwiło sądowi administracyjnemu pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający.
Nie sposób przyjąć, że sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na Skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, w szczególności zaś nie odpowiedziała na wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., co daje podstawę do oceny rozstrzygnięcia sądu administracyjnego pierwszej instancji jako zgodnego z prawem.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.