Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 637/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał wniosek A. F. o zwolnienie od kosztów sądowych przyznając jej prawo pomocy w postaci zwolnienia od opłat sądowych w - części.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Łączne dochody netto na 5-osobowe gospodarstwo domowe, uwzględniając pomoc z PCRP, wynosiły ok. 3600 - 4200 zł na miesiąc. Ponoszone zaś przez skarżącą wydatki, jeśli dać wiarę jej oświadczeniom, nie przekraczają tych dochodów. Biorąc pod uwagę wstępnie określoną wysokość wydatków oraz dochodów skarżącej Sąd przyjął, że nie jest ona w stanie uiścić w pełnej wysokości wpisu od skargi, który w tej sprawie wynosi 1.500 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, nawet poczyniwszy stosowne oszczędności i ograniczywszy wszelkie zbędne wydatki. Szczególnie chodzi tutaj o wydatki na uczącą się córkę oraz dziecko pozostające u skarżącej w rodzinie zastępczej.
Sąd wskazał równocześnie, że całość dowodów w sprawie opiera się na oświadczeniach skarżącej, składanych osobiście lub przez pełnomocnika. Są one jednak niekonsekwentne lub niepełne w wielu punktach co uniemożliwiło ustalenie przychodów gospodarstwa domowego skarżącej. Podobna sytuacja dotyczy wydatków. Skarżąca nie przedstawiła bieżących rachunków za energię elektryczną czy wodę, a jej oświadczenia w tym zakresie różnią się od oświadczeń pełnomocnika. Wątpliwości Sądu budziły również oświadczenia dotyczące leczenia córki oraz M. M., w których najpierw zwracano uwagę na koszty z tym związane a następnie oświadczono, że nie są już one leczone. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z czynności podjętych przez stronę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które są w głównej mierze oświadczeniami samej skarżącej, wyłania się chaos dowodowy, w którym ciężko jest ustalić rzeczywistą wysokość dochodów i wydatków, a co do dopiero zważyć, czy w takiej sytuacji skarżąca może ponieść koszty postępowania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie w części oddalającej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o załatwienie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a.
W uzasadnieniu podatniczka - działając przez pełnomocnika - wskazała, że nie posiada w domu gazu, jedynie prąd. Opłaty za prąd są dość wysokie - wynoszą około 250 zł miesięcznie, ponosi również dodatkowe opłaty za ogrzewanie podłogowe. Średnie koszty ponoszone na opał na zimę wynoszą około 2100 zł (tylko drewno twarde, około 12 kubików pomnożonych przez 1750 zł). Miesięczne opłaty za wodę wahają się w granicach 70-100 zł, za wywóz nieczystości płaci 50 zł. Utrzymanie licznej rodziny wymaga również ponoszenia dużych, wydatków na żywność i odzież (na samą żywność około 1500 zł miesięcznie). Podatniczka ma na utrzymaniu 5 osób. Na razie nie uzyskuje żadnej pomocy w wychowywaniu i utrzymywaniu podopiecznej, która jest dzieckiem wymagającym terapii i leczenia psychologicznego. Leczona jest obecnie specjalistycznie psychiatrycznie oraz prywatnie na niedoczynność tarczycy, co pociąga za sobą konieczność wydatkowania dodatkowych pieniędzy na leki.
Ze względu na konieczność dojazdu do szkoły w/w osób podatniczka ponosi comiesięczne wydatki na bilety - po 80 zł za 1 osobę, tj. razem 160 zł. Do tego ponosi comiesięczne wydatki na karty miesięczne komunikacji miejskiej w K. - po 47 zł za 1 osobę, łącznie 94 zł. Kolejna córka - B. F. nie pracuje. Jest chora (zaświadczenie lekarskie - orzeczenie o niepełnosprawności w załączeniu do wniosku). Jej kalectwo jest trwałe i wymaga co jakiś czas rehabilitacji, co pociąga za sobą dodatkowe koszty z tym związane.
Skarżąca pracuje na umowę zlecenie w gastronomii. Jej wynagrodzenie waha się od 1100 do 1500 zł. Z kolei jej mąż dopiero niedawno podjął pracę w K. jako zbrojarz - betoniarz i osiąga dochód około 1200 zł miesięcznie. Ponadto rodzina otrzymuje 823 zł miesięcznie jako rodzina zastępcza M. M. Z dostarczonych dokumentów i oświadczeń wynika obiektywnie, jaka jest rzeczywista sytuacja i, że ma ona charakter wyjątkowy uzasadniający przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym przepisie.
W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Prawidłowo Sąd I instancji uznał za niejasny status majątkowy strony i przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym, zwalniając skarżącą z obowiązku uiszczenia połowy opłat sądowych (w zasadzie czyniąc zadość wnioskowi skarżącej, która zwróciła się jedynie o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych - k. 22 akt). W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej pomocy prawnej w pełnym wymiarze. Brak jest jednoznacznych dokumentów obrazujących faktyczny dochód oraz koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Również w zażaleniu nie przedstawiono popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Zawarte w nim informacje budzą uzasadnione wątpliwości co do ich rzetelności. Mimo odmiennego rozstrzygnięcia niż w postanowieniu z 20 lipca 2009r., pełnomocnik strony w całości powtarza wcześniejsze argumenty, nie zwracając uwagi, że część z nich jest sprzeczna z dotychczas złożonymi oświadczeniami (odmienny niż w oświadczeniu z 19 października 2009r. status zatrudnienia skarżącej, czy też fakt ponoszenia kosztów leczenia córki oraz M. M.) lub jest oczywiście nieprawdziwa (wskazane koszty opału 12 x 1750 zł). Te okoliczności uniemożliwiają przyjęcie odmiennej, od zawartej w zaskarżonym postanowieniu, oceny sytuacji materialnej skarżącej.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji