Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 7 lutego 2011 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W odpowiedzi skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni podała, że zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz trójką dzieci. Pracuje na stanowisku pielęgniarki oddziałowej i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie w kwocie 2 774,76 zł netto, z której od lutego 2011 r., co miesiąc komornik zajmuje kwotę 1 164,00 zł. Mąż skarżącej otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 675,28 zł netto, a nadto co miesiąc przelewana jest na jego konto bankowego kwota 1000,00 zł od A. M. Obecnie saldo konta męża skarżącej jest ujemne i wynosi – 5046,84 zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o pow. 70 m2, nie posiada oszczędności ani wartościowych przedmiotów, a jej miesięczne wydatki stanowią: czynsz w wysokości 1 348,00 zł oraz opłaty za energię około 332,63 zł, gaz około 153,30 zł, przedszkole syna 242,28 zł i obiady około 136,80 zł.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2011 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. Skarżąca wniosła sprzeciw od tego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011 r. ponownie zwolnił skarżącą od ½ wpisu od skargi. W pozostałym zakresie wniosek oddalono wskazując, że wnioskodawczyni wniosła skargę w styczniu i już wówczas powinna uwzględnić konieczność ponoszenia ciężarów związanych z postępowaniem sądowym i poczynić oszczędności w swoich wydatkach.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację materialną rodziny skarżącej, którą udowodniła licznymi dokumentami.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Jednak jej realizacja nie powinna uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.
Z kolei art. 246 § 1 przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednak przyznanie prawa pomocy na podstawie powyższych przepisów nie jest wynikiem stosowania uniwersalnych reguł, które można zastosować do wszystkich spraw. Każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest odzwierciedleniem innej sytuacji życiowej i z tego powodu wymaga indywidualnej oceny.
Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że stwierdzenie sądu pierwszej instancji, iż osoba obiegająca się o taką pomoc powinna, w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach było konsekwencją nieprawidłowej oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Powyższa konstatacja WSA, choć generalnie wydaje się słuszna, to jednak nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Trzeba bowiem wskazać, że po zajęciu odpowiedniej kwoty przez komornika i poniesieniu koniecznych wydatków na utrzymanie rodziny w gospodarstwie domowym skarżącej pozostaje, co prawda kwota około 2000 zł. Jednak zobowiązania wobec banku w kwocie 5046,84 zł powodują, że poniesienie kosztów sądowych w wysokości 250 zł. przekracza możliwości finansowe wnioskodawczyni. Rozstrzygając sprawy z zakresu prawa pomocy należy pamiętać, że ma ono służyć najuboższym, a obowiązek zgromadzenia kwoty potrzebnej na wpis sądowy rozciąga się do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Należy także zauważyć, że skoro skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym to nie ciążył na niej obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tego powodu wystarczające było wykazanie, że ciężar kosztów sądowych znacznie pogorszyłby sytuację majątkową rodziny skarżącej.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.