Uzasadnienie
A. K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 20 października 2009 r. w przedmiocie określenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1996.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu PPF A. K. oświadczył, że wspólnie z żoną i córką prowadzi gospodarstwo domowe i obecnie jedynym jego przychodem jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.317 zł brutto, a sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie wpisu w kwocie 1.906 zł. Stwierdził, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, czy też środków pieniężnych oraz nieruchomości, które mogłyby zostać przeznaczone na opłacenie wpisu. Wobec takiej sytuacji finansowej nie jest również w stanie zaciągnąć kredytu na ten cel, ponieważ nie ma jakiejkolwiek zdolności kredytowej. Oświadczył także, iż pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej, która to umowa została zawarta przed zawarciem związku małżeńskiego. Żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę zawartej z C. Sp. z o.o. w kwocie 1000 zł brutto.
Dodał, że na złą sytuację finansową żony wpłynął wydany w dniu 12 kwietnia 2004 r. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, sygn. akt I ACa 1508/05 zasądzający na rzecz powoda kwotę 6.180.923,86 zł, której J. F. nie jest w stanie zapłacić.
Z uzupełnionego na żądanie referendarza sądowego materiału wynika m. in., że z danych zawartych w KRS wynika, że żona skarżącego J. F. zatrudniona na stanowisku prezesa zarządu w Spółce C. Sp. z o.o była od 2003 r. jej większościowym udziałowcem, której udziały w 2004 r. objęła P. Sp. z o.o. początkowo, jako spółka w organizacji, w której z kolei żona skarżącego do 23 stycznia 2007 r. była jedynym udziałowcem. W czerwcu 2008 r. C. Sp. z o.o podniosła kapitał zakładowy i przystąpiła do niej T. Sp. z o.o. W dniu 3 listopada 2009 r. kapitał zakładowy spółki został ponownie zwiększony i wynosi 111.959.000 zł., a z danych finansowych wynika, że jej przychody za 2008 r. wyniosły 16.290.764 zł zaś zysk netto 6.898.718 zł. Z kolei w T. Sp. z o.o, w której A. K. pozostaje na stanowisku Prezesa Zarządu (nie pobierając z tego tytułu wynagrodzenia) początkowo udziałowcem była należąca do jego matki G. Sp. z o.o, zaś aktualnymi udziałowcami są P. Sp z o.o oraz C. Sp. z o.o.
Po przystąpieniu tej ostatniej kapitał zakładowy spółki podniesiony został do kwoty 50.802.000 zł. Przychody Spółki za 2008 r. zamknęły się kwotą 1.705.561 zł zaś zysk netto wyniósł 38.243 zł. Odnośnie Spółki G. Sp. z o. o., która stanowi miejsce zatrudnienia wnioskodawcy wskazać należy, iż jej aktualnym większościowym udziałowcem jest aktualnie T. Sp. z o.o., spółka ta w roku 2008 zanotowała stratę netto w wysokości 937.564 zł. Właścicielem spółki P. Sp z o.o. od stycznia 2007 r. pozostaje natomiast brat skarżącego M. K., który posiada w niej całość udziałów o wartości 50.000 zł. Spółka ta osiągnęła w 2008 r. zysk w wysokości 31.024 zł.
Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia został złożony sprzeciw, w którym skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie sądu skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie oraz rodziny. W szczególności, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej swojej oraz dochodów swojej małżonki za lata 2007 i 2008. Nie sposób zatem było ustalić, jaka była wartość transakcji zbycia udziałów w spółce P. Bezspornym pozostaje także fakt, że choć formalnie skarżący wraz z żoną nie mają kontroli nad majątkiem posiadanym przez powiązane wszak ze sobą spółki C., P., G. oraz T., to zdaniem Sądu nie ma żadnych wątpliwości, iż małżonkowie K. faktycznie ją sprawują pełniąc funkcje Prezesów Zarządów i mając dostęp do środków finansowych w nich ulokowanych. Na tę sytuację nie ma też żadnego wpływu w ocenie Sądu fakt, że formalnie właścicielem wszystkich tych podmiotów pozostaje brat skarżącego – M. K. M. K. wniósł zażalenie na wyżej opisane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 p.p.s.a. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienie i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w sposób wyczerpujący przedstawił sytuacje majątkową swoją oraz małżonki. Wskazał, że postanowienie Komornika Sądowego o umorzeniu egzekucji z powodu bezskuteczności wobec jego małżonki jest już dobitną i nie budzącą żadnych wątpliwości podstawą do stwierdzenia, że małżonka nie posiada żadnych środków finansowych. Odnosząc się do stwierdzenia Sądu, iż nie przedłożył dokumentów pozwalających ustalić jaka była wartość transakcji zbycia udziałów w spółce P. podniósł, że okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla aktualnej sytuacji finansowej nadto, małżonka skarżącego za udziały nie otrzymała żadnych środków finansowych, ekwiwalentem za nie było zwolnienie z długu. Wnoszący zażalenie odrzucił w końcu ustalenie Sądu jakoby okoliczność, że pełni on oraz jego małżonka funkcję Prezesa Zarządu spółek kapitałowych była równoznaczna z możliwością dowolnego dysponowania majątkiem tych spółek, w tym w szczególności do pokrywania własnych potrzeb.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zażalenie jest zasadne, choć z innych przyczyn, niż podniesione w zażaleniu. W postanowieniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy wydanym po złożeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek samodzielnie poczynić ustalenia i ocenić je pod kątem spełnienia przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy (M. Niezgódka-Medek, w: B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Wolters Kluwer 2009, teza 2 do art. 260, s. 725). Oznacza to, że sąd ten powinien poczynić ustalenia faktyczne i dać im wyraz w uzasadnieniu postanowienia, wskazując, jakie fakty uznał za udowodnione, a jakie nie i dlaczego. Dopiero klarowne określenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia pozwoli na odniesienie poczynionych ustaleń do przesłanek przyznania prawa pomocy, wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (p.p.s.a.).
Innymi słowy, w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy uzasadnienie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego winno w zasadzie odpowiadać wymogom uzasadnienia wyroku określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. - z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że przepis ten na mocy art. 166 p.p.s.a. do postanowień wydanych w omawianym przedmiocie winien być stosowany odpowiednio, to jest z uwzględnieniem okoliczności, iż w omawianym postępowaniu sąd administracyjny dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych i samodzielnie ocenia moc dowodową przedstawionych dowodów, a nie - jak w typowym postępowaniu sądowoadministracyjnym - ocenia poprawność oceny materiału dowodowego, dokonanej przez organy administracji.
W zaskarżonym postanowieniu Sąd przedstawił pogląd, że bezspornym pozostaje także fakt, że choć formalnie skarżący wraz z żoną nie mają kontroli nad majątkiem posiadanym przez powiązane wszak ze sobą spółki C., P., G. oraz T., to zdaniem Sądu nie ma żadnych wątpliwości, iż małżonkowie K. faktycznie ją sprawują pełniąc funkcje Prezesów Zarządów i mając dostęp do środków finansowych w nich ulokowanych. Na tę sytuację nie ma też żadnego wpływu w ocenie Sądu fakt, że formalnie właścicielem wszystkich tych podmiotów pozostaje brat skarżącego – M. K. Brak jest jednak wywodów, opartych na ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd, które w sposób wystarczający ten pogląd by potwierdzały. Wprawdzie w części uzasadnienia przedstawiającej przebieg dotychczasowego postępowania Sąd zawarł okoliczności, które wskazują na istnienie powiązań pomiędzy poszczególnymi spółkami oraz osobą skarżącego i jego małżonki.
Sąd jednak nie uzasadnił dlaczego uznał, że charakter tych powiązań jest tego rodzaju, że w jego ocenie pozwala przyjąć, iż sprawując funkcję Prezesów Zarządów powiązanych spółek, małżonkowie K. mogli korzystać z środków finansowych tych spółek, dla zaspokajania własnych potrzeb.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa również, że Sąd ocenia czy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy na podstawie tego, co zostanie mu przedstawione. Zatem strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy kontestując żądanie Sądu odnośnie przedstawienia określonych dokumentów naraża się na uznanie przez ten Sąd, że dana okoliczność, którą Sąd uznaje za istotną dla rozstrzygnięcia nie zostanie udowodniona.
W tej sytuacji należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie podjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest należycie uzasadnione i uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do jego merytorycznej poprawności. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, bez przesądzania kierunku ostatecznego rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ten oceni dowody przedstawione przez skarżącego i da temu wyraz w uzasadnieniu postanowienia, wskaże fakty, które uznał za udowodnione oraz odniesie ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia do wymienionych w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy.