Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił K.S. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie danych zawartych we wniosku skarżącego, Sąd przyjął, że źródłem utrzymania skarżącego jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.300 zł brutto miesięcznie. Jego żona, z którą skarżący od 2007 r. pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.860 zł brutto, który w 50 % jest obciążony zajęciami komorniczymi. Skarżący jest właścicielem udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej 45.500,- zł. Sąd uwzględnił okoliczność, że w 2007 r. K.S. podjął szereg czynności w celu uchronienia posiadanego majątku przed ewentualną egzekucją zobowiązań podatkowych. W maju tego roku dokonał z żoną darowizny mieszkania na rzecz swej córki, natomiast w grudniu faktycznie zlikwidował działalność gospodarczą, którą dotąd prowadził wraz z W.K. w formie spółki cywilnej o nazwie R., przekształcając ją w R. Sp. z o.o.
Wartość mieszkania określono w umowie na 150 tys. zł, z kolei majątek, którym dysponował w ramach spółki cywilnej generował rocznie łączne przychody rzędu 3 mln zł (na skarżącego przypadała połowa tej kwoty). Na przełomie 2007 i 2008 r. z łącznej sumy udziałów w nowo utworzonej spółce z o.o. o wartości nominalnej 241 tys. zł, podatnik wraz ze swym wspólnikiem przekazali swoim córkom A.M.S. i B.K., a także krewnej W.K.H.G. udziały o wartości 150 tys. zł, czyli pozostali współwłaścicielami udziałów o wartości 91 tys. zł. Powołując się na utrwalone orzecznictwo NSA, Sąd podkreślił, że nie może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych strona, która bez ważnych powodów pozbawiła się wszelkich środków finansowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87).
Postanowieniem z 19 maja 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie.
W odpowiedzi na ponowne wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący po raz drugi zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Jako nowe okoliczności uzasadniające wniosek powołał straty R. spółki z o.o. oraz to, że jego udziały w ww. spółce zostały zajęte. Podniósł także, że łączna kwota wpisów we wszystkich sprawach toczących się przed tutejszym sądem z jego udziałem wynosi blisko 100 tys. zł, a skarżący nie ma możliwości poczynienia oszczędności, które umożliwiłyby pokrycie tej kwoty.
Postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu sąd wskazał, że okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie przesądzały o pogorszeniu jego sytuacji materialnej. Ponadto, część z nich była już uprzednio poddana ocenie Sądu pierwszej instancji i Sądu odwoławczego. NSA postanowieniem z dnia 7 lutego 2011 r. oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sadu pierwszej instancji.
W dniu 16 marca 2011 r. skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu po raz kolejny powołał się na ciężką sytuację materialną związaną z komorniczym zajęciem połowy wynagrodzenia otrzymywanego przez żonę skarżącego, niską wysokością wynagrodzenia za pracę skarżącego oraz na straty generowane przez R. spółkę z o.o.
Postanowieniem z dnia 22 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W sprzeciwie na to postanowienie pełnomocnik skarżącego ponownie powołał się na fakt, że spółka R. ponosiła straty już w 2008 r., skarżący jest tylko jej pracownikiem z miesięcznym dochodem na poziomie 1.300 zł oraz że łączne wpisy we wszystkich sprawach, w których stroną skarżącą jest spółka cywilna R. lub skarżący wynoszą ok. 100 tys. zł.
Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że dwa poprzednie wnioski skarżącego zostały prawomocnie oddalone przez Sąd pierwszej instancji. W trzecim z kolei postępowaniu incydentalnym w przedmiocie prawa pomocy skarżący nie wykazał nowych okoliczności, które mogłyby prowadzić do zmiany oceny jego sytuacji finansowej i majątkowej. Nie zmieniły się również potencjalne obciążenia związane z koniecznością uiszczenia opłat sądowych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa, polegające na nieuwzględnieniu wniosku, mimo wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w ponownie złożonym wniosku strona wskazała na nowe okoliczności, które w poprzednich postępowaniach nie były przedmiotem oceny Sądu. Zwrócono uwagę na fakt złożenia bilansów R. Sp. z o.o., z których wynikało, że już w 2008 r. spółka przynosiła stratę.
Skarżący, jako udziałowiec spółki nie uzyskiwał z tytułu jej działalności żadnych zysków. Obecna kondycja finansowa spółki nie ma wpływu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, gdyż jest on aktualnie jedynie pracownikiem spółki, otrzymującym stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.300,- zł brutto. Skarżący wskazał na dołączenie do wniosku dowodów, świadczących o zajęciach komorniczych obciążających wynagrodzenie uzyskiwane przez jego żonę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w wydanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Możliwość zmiany bądź uchylenia postanowienia daje art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), jednakże uzależnia ją od zaistnienia wskazanej w nim przesłanki, tj. zmiany okoliczności sprawy.
Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący takich okoliczności nie wykazał. We wniosku skarżący ponownie wskazał na wysokość uzyskiwanych przychodów, na straty generowane przez spółkę R. oraz na prowadzenie egzekucji komorniczej z majątku małżonki. Sytuacja skarżącego nie różniła się, zatem w żaden sposób od sytuacji, w jakiej pozostawał w czasie podejmowania rozstrzygnięć przez sądy obu instancji, przy rozpatrywaniu wcześniej złożonych wniosków. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w postępowaniu przed WSA w Łodzi nie istniała podstawa prawna do zmiany prawomocnego orzeczenia sądu w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym, uznać należało, że zaskarżone postanowienie Sądu, pierwszej instancji, odmawiające zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych, odpowiadało prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.