Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał M.S. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 zł, w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 31 grudnia 2009 r., w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006 r.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca utrzymuje się z emerytury w wysokości 776,97 zł (kwota otrzymywana z ZUS po dokonanych potrąceniach - potrącana jest kwota 246,54 zł miesięcznie zajęta przez komornika tytułem wierzytelności na rzecz Gminy K.). Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa B. wraz ze stanowiącym jego integralną część Pałacem A (powierzchnia gruntu 3860 m2) oraz nieużytkowanym wiatrakiem - obie nieruchomości wpisane są do rejestru zabytków województwa w. Ponadto wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 1166,33 ha, na którą składają się: użytki rolne – 1104,73 ha. Jako stan oszczędności skarżąca wykazała kwotę 18 zł na rachunku rozliczeniowym. Innego majątku nie wykazała. Skarżąca nabyła wyżej opisaną nieruchomość w marcu 2001 r. i od tego też czasu wydzierżawia. Z tytułu dzierżawy nie otrzymuje czynszu dzierżawnego, który wynosi 12.000 zł rocznie.
Dzierżawca zobowiązany jest kwotę czynszu przekazywać na konto Agencji Nieruchomości Rolnych w O. tytułem spłaty zadłużenia w związku z kupnem nieruchomości przez skarżącą. Obecnie czynsz zajęty jest na poczet postępowania egzekucyjnego. Wskazała również, iż posiada zadłużenie wobec Gminy K. z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 433.334,94 zł. Podniosła również, iż jest osobą starszą, ma 86 lat, jest po leczeniu onkologicznym, po pobycie na oddziale Intensywnej Opieki Medycznej, po zabiegu koronorografii i wentrykulografii oraz po operacji oczu. Z treści skargi wynika również, iż miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania, do którego skarżąca nie posiada tytułu własności, wynoszą 250-300 zł, natomiast wydatki na lekarstwa to kwota rzędu 150 -200 zł miesięcznie.
Stąd, w ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie spełnia przesłanek udzielenia jej prawa pomocy zawartych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, iż w jej sytuacji zachodzą podstawy do uwzględnienia jej żądania w całości, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki uzasadniające częściowe zwolnienie skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem Sądu I instancji skarżąca wykazała, że posiada niewielkie dochody jak i nieruchomości jednakże sam fakt posiadania jakiegokolwiek majątku nie przesądza jeszcze o możliwości poniesienia kosztów sądowych w całkowitym zakresie. Miesięczny dochód jaki otrzymuje pozwala jej na zaspakajanie najważniejszych potrzeb. Skarżąca nie posiada lokat, ani zapasów gotówki, niemniej jednak może chociaż w części pokryć koszty postępowania zaciągając np. pożyczkę.
W zażaleniu na postanowienie z 18 czerwca 2010 r. skarżąca podniosła, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozbawia ją konstytucyjnej zasady prawa do sądu, nie jest bowiem w stanie uiścić w sprawie kwoty wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Ponadto, skarżąca nie jest w stanie zaciągnąć jakiejkolwiek pożyczki lub kredytu, gdyż prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne i żadna instytucja finansowa nie udzieli jej kredytu. Skarżąca zaznaczyła, że nie ma możliwość zaciągnięcia pożyczki od osoby prywatnej, ze względu zarówno na prowadzone postępowanie egzekucyjne jak i obciążenie hipoteki nieruchomości w znacznej wysokości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie,
Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, polegające m.in. na zwolnieniu od kosztów sądowych, następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Badając sytuację majątkową skarżącej oraz wysokość jej dochodów wskazać należy, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości około 778 zł (po potraceniu kwoty zajętej przez Komornika tytułem wierzytelności na rzecz gminy K.). Skarżąca jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 1166,33 ha, na którą składają się: użytki rolne – 1104,73 ha. Jako stan oszczędności skarżąca wykazała kwotę 18 zł na rachunku rozliczeniowym. Innego majątku nie wykazała.
Mając na uwadze dane odzwierciedlające sytuację majątkową i życiową skarżącej, przedstawione między innymi zawiadomienie Sądu Rejonowego w B. o wpisaniu hipoteki przymusowej na sumę 285.954 zł na nieruchomości Skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozpoznawanej sprawie. Wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego pozwala wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz kosztów leczenia. Z treści skargi wynika również, iż miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania, do którego skarżąca nie posiada tytułu własności, wynoszą 250-300 zł, natomiast wydatki na lekarstwa to kwota rzędu 150-200 zł miesięcznie.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca, ma możliwość uzyskania pożyczki na pokrycie wpisu sądowego w sprawie, gdyż posiada majątek nieruchomy. Sąd ma na uwadze, że czynsz dzierżawny w wysokości 12.000 zł uzyskiwany z dzierżawy posiadanej nieruchomości przekazywany jest na konto Agencji Nieruchomości Rolnych w O. tytułem spłaty zadłużenia w związku z kupnem nieruchomości przez skarżąca. Ponadto nieruchomość ma obciążoną hipotekę. Biorąc również pod uwagę wiek skarżącej (86 lat) oraz jej niskie dochody, trudno oczekiwać że jakakolwiek instytucja finansowa lub osoba prywatna udzieli kredytu lub pożyczki na pokrycie kosztów sądowych.
Biorąc pod uwagę sytuacją majątkową skarżącej oraz potencjalne koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że należało skarżącą zwolnić od kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.